Ingekleurde romantiek

Romantische mode uit de 19de eeuw staat weer in de belangstelling. In de mode en in het museum. „Vroeger vonden we het tuttig.”

Foto’s Koen Hauser

Avondjurk van Edwin Oudshoorn, collectie voorjaar 2012, gefotografeerd in het Gemeentemuseum, Den Haag.
Avondjurk van Edwin Oudshoorn, collectie voorjaar 2012, gefotografeerd in het Gemeentemuseum, Den Haag.

De kleding heeft op deze foto’s de oorspronkelijke kleur. Maar de achtergrond is door de fotograaf ingekleurd, met tinten die niet noodzakelijkerwijs overeenkomen met de realiteit. Het is iets dat in de negentiende eeuw, toen er nog geen kleurenfoto’s waren, ook vaak gebeurde.

De foto’s zijn gemaakt ter gelegenheid van de nieuwe tentoonstelling in het Haagse Gemeentemuseum Romantische mode - Mr. Darcy meets Eline Vere over de mode van de negentiende eeuw.

De kleding maakt deel uit van een kleine selectie moderne ontwerpen die zijn geïnspireerd op de negentiende eeuw. Op de tentoonstelling zijn ook film- en televisiekostuums te zien: een outfit die Mr Darcy droeg in de tv-serie Pride and Prejudice, hoeden uit de film The Titanic en kostuums uit de eerste seizoenen van Downton Abbey, de Britse serie over een adellijke familie. Die laatste twee spelen zich weliswaar af in het begin van de twintigste eeuw, maar, zegt modeconservator Madelief Hohé, „de twintigste eeuw begon pas met de Eerste Wereldoorlog”.

De meeste kleding op de tentoonstelling komt daadwerkelijk uit de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. Mannenkleding, maar vooral jurken. De sluike, dunne jurken met empire-lijn uit het begin van de eeuw, de hoepelrokken die rond 1850 in de mode waren, het s-silhouet waarin vrouwen aan het begin van de vorige eeuw werden geduwd. Alle kleding is Nederlands, hoewel de invloed van Parijs – ook destijds toonaangevend – goed zichtbaar is.

De eerste helft van de negentiende eeuw was het tijdperk van de romantiek, een stroming die terugviel op het verleden en de nadruk legde op huiselijkheid en gevoel; een reactie op de vooruitgang. In de kleding die destijds werd gemaakt zaten retro-elementen – een kraagje à la Medici, bijvoorbeeld – maar de mode werd als zeer modern ervaren. Kleding kon dankzij de opkomende industrie gemakkelijker geproduceerd worden, betere communicatiemiddelen zorgden dat trends zich sneller verspreidden, de eerste modepaleizen openden en meer mensen hadden opeens geld. De mode veranderde in een ongekend hoog tempo – de impact was te vergelijken met die van de fast fashion nu. Later in de eeuw zag je maatschappelijke veranderingen terug in het modebeeld: vrouwen die steeds meer buiten de deur kwamen, de opkomst van sportbeoefening.

Romantische mode is een feest van kleuren, kant, lange rokken, korsetten, hoeden met pluimen. Zijde die je bijna hoort ruisen, al staan de poppen stil. De achtergronden zijn in de stijl van de tijd gehouden; uitvergrote foto’s van salons, balzalen, een wereldtentoonstelling.

Een gegarandeerde publiekstrekker – zwijmelen bij tot de verbeelding sprekende jurken. Maar tien jaar geleden had het museum de expositie niet kunnen brengen, zegt Hohé. „Toen vonden we de negentiende eeuw tuttig.” Het kan te maken hebben met het wereldwijde succes van Downton Abbey, dat sinds 2010 wordt uitgezonden, zegt ze, maar de laatste jaren is er sprake van een herwaardering. „Er wordt weer haar gevlochten, borduren is terug, ik zie het ook in de grafische vormgeving.” En uiteraard op de catwalk: soms is het hele silhouet uit de periode afkomstig, zoals in najaarscollectie 2011 van Jan Taminiau. Maar ook in een bomberjack uit een van de laatste collecties van Dries Van Noten ziet Hohé de 19de eeuw. „Die geborduurde bloemen, die bolle, wijduitlopende mouwen: typisch dingen uit die tijd.”