‘Door robots staan 2 tot 3 miljoen banen op de tocht’

Dat becijferde consultant Deloitte vorige week

illustratie martien ter veen
illustratie martien ter veen

De aanleiding

De robots komen! En ze pikken onze banen in! Minister Asscher (Sociale Zaken) schetste vorige week in een lezing een zwart scenario van alle banen die we gaan verliezen aan robots. En dankzij consultantsbureau Deloitte werd het allemaal nog concreter: dat kwam met een rapport over de hoeveelheid banen die robots kunnen overnemen. In Nederland kunnen robots ons 2 tot 3 miljoen banen gaan kosten, schreven de onderzoekers. Hoe komen ze daarbij? En hoe stevig is het fundament van die prognose?

Waar is het op gebaseerd?

Deloitte baseert zich op een invloedrijk onderzoek van vorig jaar, van onderzoekers Carl Frey en Michael Osborne van Oxford University. Zij maakten een inschatting of het technisch mogelijk is om beroepen door robots te laten uitvoeren: ze berekenden de ‘automatiseerbaarheid’ van het werk. De cijfers die daaruit kwamen gebruikte Deloitte voor een projectie op de Nederlandse beroepsbevolking. Het bureau combineerde ze met CBS-cijfers over het aantal mensen dat tot de verschillende beroepsgroepen hoort.

En, klopt het?

Allereerst een disclaimer, uit het onderzoek van Frey en Osborne. Zij schrijven: „Wij doen geen poging om het aantal banen te schatten dat daadwerkelijk geautomatiseerd wordt, en richten ons op de potentiële automatiseerbaarheid van banen binnen een niet-gespecificeerd aantal jaren.” Daaraan hielden de onderzoekers zich niet helemaal: ze interpreteerden zelf al dat 47 procent van de banen in de VS in de ‘gevarenzone’ zit.

Hoe gingen de onderzoekers te werk? Ze gaven alle banen een cijfer op een schaal van 0 tot 1, waarin 1 ‘zeker automatiseerbaar’ is. Beroepen die op die schaal 0,7 of hoger scoren kwamen in de gevarenzone. Tot die categorie behoren telemarketeers, naaiers en horlogemakers. Die beroepen kregen van Frey en Osborne een 0,99 dus daarvan kun je wel stellen dat ze bedreigd gaan worden door robotisering.

Maar in diezelfde ‘gevarenzone’ – die alles opgeteld volgens Deloitte 2 tot 3 miljoen Nederlandse banen omvat – vallen ook luchtvaarttechnici, stratenmakers en barkeepers. Die beroepen kregen ‘automatiseerbaarheidscijfers’ tussen de 0,7 en 0,8. De kans is dus aanzienlijk kleiner dat die geautomatiseerd worden; en dan kom je in een schemergebied.

Automatiseringsexpert Maarten Goos liet in de Volkskrant al weten dat hij de inschatting over barpersoneel „te pessimistisch” vond; obers hebben we echt nog nodig. Deloitte noemt ook ‘bestuurders van voertuigen’ als beroepsgroep waar de impact van robotisering groot zou kunnen zijn. Maar: voordat er robots over onze wegen rijden, moet er nog wel iets gebeuren. Want als een robot een ongeluk veroorzaakt, wie is er dan aansprakelijk? Die vraag moet eerst opgelost (en wettelijk vastgelegd) worden. Tot die tijd is robotisering geen reële bedreiging.

Goed om te weten dus: het banenaantal in de gevarenzone is een interpretatie op basis van een inschatting. En waarom Frey en Osborne in hun gevarenzone alle beroepen laten vallen met een automatiseerbaarheidscijfer van 0,7 of hoger, leggen ze niet uit; de grens lijkt willekeurig. Toch nam Deloitte het rechtstreeks over.

Tot slot is het problematisch dat de onderzoekers alleen naar de bedreigde banen kijken, maar eventuele positieve gevolgen niet doorrekenen. Bijvoorbeeld: nu staan veel fabrieken in lagelonenlanden en worden producten geïmporteerd. Als robots de fabrieken overnemen, loont het wellicht om die productie weer terug te halen naar Nederland. Wat dat zal betekenen voor bijvoorbeeld de vervoerders, en voor de robotreparateurs? Daaraan wagen de onderzoekers zich niet. Terwijl robots er niet alleen voor zullen zorgen dat er banen gaan verdwijnen.

Conclusie

De bewering dat 2 tot 3 miljoen banen in gevaar zijn, is wankel gefundeerd. Voor sommige van deze beroepen is vrijwel zeker dat ze geautomatiseerd kunnen worden, bij andere is dat minder zeker, en toch worden ze op één hoop gegooid. En de optie dat er door de robotisering banen bijkomen (of: niet verdwijnen), wordt niet meegerekend. We beschouwen de stelling daarom als ongefundeerd.