A15 nekt Ballast Nedam opnieuw

Bouwbedrijf Ballast Nedam kwam gisteren opnieuw met een winstwaarschuwing. Aanleiding is de verbreding van de A15, een horrorproject.

Vervanging van de Botlekbrug in de A15 bij Rotterdam.
Vervanging van de Botlekbrug in de A15 bij Rotterdam. Foto ANP

Het is al bijna gewoon geworden: een winstwaarschuwing van Ballast Nedam. Gisteren was het weer zo ver. Het bouwbedrijf verwacht een „verslechtering” van de resultaten over dit jaar, zo maakte het bekend, door nóg meer „kostenoverschrijdingen” op het inmiddels beruchte ‘A15-project’ – de verbreding van snelweg A15 (tussen de Maasvlakte en het Vaanplein bij Rotterdam) en de vervanging van de Botlekbrug.

Het is een echo van de vorige winstwaarschuwing voor de halfjaarcijfers in juni. Maar er is één belangrijk verschil: Ballast Nedam – met 3.000 werknemers een van de grote bouwers van Nederland – heeft ongeveer alle mogelijkheden om aan extra geld te komen al ingezet. Het opvangen van financiële tegenvallers wordt daardoor „steeds ingewikkelder”, erkende de nieuw aangetreden bestuursvoorzitter Erik van der Noor-daa in augustus in deze krant. Ballast Nedam kan er dus eigenlijk geen tegenvallers meer bij hebben. Beleggers schrokken dan ook: de koers sloot gisteren 10 procent lager.

Vijf ongemakkelijke vragen die de topman niet wil beantwoorden – het bedrijf verwijst naar zijn persbericht.

1 Hoe dramatisch is deze tegenvaller?

Behoorlijk, zeggen analisten. In juli zei Ballast Nedam nog dat het A15-project een verlies van 87 miljoen euro zou veroorzaken. Nu blijkt dat te optimistisch: het verlies is opgelopen tot „circa 100 miljoen euro”. En dat loopt in het laatste kwartaal nog verder op, verwacht de bouwer.

Dit is erg, zegt analist Edwin de Jong van SNS Securities. „Vooral omdat er een open einde is.” Ballast Nedam kan dit verlies er „eigenlijk niet bij kan hebben”, zegt analist Joost van Beek van Theodoor Gillissen. Want: „Ze hebben al een keer nieuwe afspraken gemaakt met de banken en ze hebben ook al een keer geld opgehaald bij hun aandeelhouders.”

2 Hoe heeft het zo ver kunnen komen?

Ballast Nedam is niet de enige met problemen: de hele bouwsector heeft het moeilijk sinds de crisis begon in 2008. Er is minder werk en meer concurrentie, waardoor aannemers geneigd zijn te scherp te bieden. Daarnaast zijn bouwers door een nieuwe manier van aanbesteden verantwoordelijk geworden voor het ontwerpen, bouwen, financieren en onderhouden van projecten. En dus ook voor ontwerpfouten.

„Een voordeel is”, zegt Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid aan de TU Delft, „dat de kennis van de bouwer al in de bouwtekening wordt benut en dat hij voorzichtiger te werk gaat omdat het risico bij hem ligt”. Dat risico is tegelijk het probleem. De vraag is, zegt Van Wee, of de bouwers wel genoeg ervaring hebben met zulke contractvormen.

Dat de verschuiving van verantwoordelijkheden tot conflicten kan leiden, blijkt wel uit het A15-project. Omdat de gemeente en het Havenbedrijf Rotterdam bijvoorbeeld twijfelden over de betrouwbaarheid van de fundering, kozen de bouwers – behalve Ballast ook Strukton en het Oostenrijkse Strabag – voor een duurdere fundering, met gewapend beton. Maar wie betaalt dat? Daarover steggelen Rijkswaterstaat en de bouwers al maanden. Een arbitragecommissie van drie experts moet een bindend advies uitbrengen. Maar vooralsnog worden de bouwers verantwoordelijk gehouden voor de extra kosten.

3 Wat zijn de financiële gevolgen voor Ballast Nedam?

Dit nieuwe verlies heeft een „aanzienlijk effect” op de financiële gezondheid, schrijft Ballast Nedam in zijn persbericht – maar het wil dat niet kwantificeren. Vast staat dat de financiële positie al zwak wás. De laatste keer dat Ballast Nedam winst maakte, was in 2011. De aanhoudende malaise heeft invloed op de mate waarin Ballast Nedam aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen. De solvabiliteitratio – het getal dat die mate kwantificeert – is gedaald naar 4 procent. Veel te laag, vindt ook Ballast Nedam. Het gewenste percentage is 20. Daarbij loopt de rente die de bouwer over leningen moet betalen door dit extra verlies waarschijnlijk op.

4 Hoe kan Ballast Nedam dit oplossen?

De eenvoudigste oplossing is: gewoon winst maken. Maar het winnen van nieuwe projecten wordt „steeds lastiger”, zegt analist Philip Ngotho van ABN Amro, „omdat men niet weet of Ballast in de toekomst nog bestaat”.

Op een andere manier aan geld komen, is ook niet eenvoudig. Dat de aandeelhouders nog een claimemissie goedkeuren is niet erg waarschijnlijk. Ze hebben er in de eerste helft van dit jaar al 30 miljoen bij gestort. Maar de banken zullen ook niet happig zijn opnieuw ruimere afspraken met de bouwer te maken.

Bedrijfsonderdelen verkopen is een andere optie. Daar wordt ook aan gewerkt. „Er zit een nieuwe topman die voortvarend te werk gaat met het loslaten van divisies”, zegt Jack Jonk, hoofd aandelen bij grootaandeelhouder Delta Lloyd (7 procent). Maar de timing is niet ideaal, zegt analist De Jong. „Kopers weten dat Ballast Nedam het geld nodig heeft, dus ze zullen nu nooit de hoofdprijs betalen.”

Op de lange termijn gloort nog de hoop dat Ballast Nedam de extra kosten van het A15-project niet allemaal zelf hoeft te betalen. Maar het is onduidelijk wanneer de arbitragecommissie met haar oordeel komt, en hoeveel Ballast Nedam van het rijk kan krijgen. Volgens de bouwer wordt bij Rijkswaterstaat aangedrongen op „versnelling van de afhandeling van de claims”. Rijkswaterstaat wil niet ingaan op vragen over de kwestie.

5 Overleeft Ballast Nedam dit ?

Waarschijnlijk de ongemakkelijkste vraag van allemaal. Een faillissement is pas aan de orde als het geld op is, zegt analist Ngotho. „Maar het kán ineens heel snel gaan.” Ook Jonk van Delta Lloyd denkt dat het nog geen einde oefening is, maar „nijpend wordt het wel”. Als het geld op een zeker moment echt op is, ligt het lot van Ballast Nedam min of meer in handen van de banken, zeggen analisten. Hebben die zin om het bedrijf te redden? Het is „survival of the fittest” in de bouwsector op dit moment, zegt hoogleraar Van Wee. „En als een paar bedrijven de slag niet overleven: jammer dan, dan gaan ze failliet.”