Timmermans op examen in Brussel: zes valkuilen

Frans Timmermans, de tweede man van de nieuwe Europese Commissie, wordt morgen gehoord door het Europarlement. Hij heeft zich intensief voorbereid, maar het zal niet meevallen.

Als minister had kandidaat-eurocommissaris Timmermans de laatste tijd nog een druk programma
Als minister had kandidaat-eurocommissaris Timmermans de laatste tijd nog een druk programma Foto’s ANP

1 Bonje in parlement over kandidaat-commissarissen

Afgelopen week bleek het Europarlement zwaar ontevreden over een handjevol kandidaat-commissarissen uit het nieuwe team van Jean-Claude Juncker. De volksvertegenwoordigers kregen er knallende ruzie over: de twee grootste politieke families in het parlement, de christen-democraten en de sociaal-democraten, vielen elkaars kandidaten hard aan. Sindsdien is de sfeer verziekt.

Komt de spanning morgen opnieuw tot uitbarsting, tijdens de hoorzitting van de sociaal-democraat Frans Timmermans? Het is een gemene valkuil waar Timmermans zelf weinig aan kan doen. Hij moet op eieren lopen.

2Een ideologische spagaat dreigt als het over Hongarije gaat

Timmermans wordt eurocommissaris Betere Regelgeving, maar ook de bescherming van Fundamentele Rechten wordt zijn verantwoordelijkheid. De kans is groot dat hij het aan de stok zal krijgen met Hongarije, waar premier Viktor Orbán en zijn Fidesz-partij een nationalistische en anti-liberale koers varen: media en maatschappelijke organisaties zitten er in de verdrukking. Het probleem is dat Fidesz in Europa lid is van de christen-democratische EVP, juist een van de grote partijen die Timmermans het hof moet maken.

De Nederlander kan besluiten om zich in te houden, maar dan maakt hij zijn eigen sociaal-democraten (en andere partijen) boos. Timmermans zal dus een ideologische spagaat moeten maken. En dat is niet zonder risico, zo merkte Cecilia Malmström vorige week. De ervaren Zweedse kandidaat-commissaris wekte irritatie door heel vaag te blijven over haar onderwerp handel (‘Alles is bespreekbaar’). Ze redde het, maar niet met unanimiteit. Malmström is nu beschadigd.

3 Zijn de stofzuigers wel of niet een zaak van Europa?

‘Betere Regelgeving’, zoals Timmermans’ portefeuille heet, klinkt altijd goed, maar Europarlementariërs en consumentenbonden vrezen dat de geplande juridische opschoning ook ‘deregulering’ betekent. Ofwel: minder goede bescherming van consumenten en milieu. Morgen zullen daarover ongetwijfeld lastige vragen worden gesteld. Timmermans moet straks van elke wet vaststellen of deze wel thuishoort op EU-niveau, of niet beter aan lidstaten kan worden overgelaten. Moet Brussel zich bijvoorbeeld bemoeien met de maximale wattage van stofzuigers? „Ik denk het niet”, zei Timmermans recent.

Volgens Timmermans moet Brussel aan de burger laten zien dat het zich niet langer met bijzaken bezighoudt. Maar zijn stofzuigers klein grut? Niet volgens het Europees Parlement. Met de wattageregels wordt veel energie bespaard. Zonder die regels wordt de deur opengezet voor stroom vretende, goedkope Chinese modellen. Timmermans zal met betere voorbeelden van ‘betere regelgeving’ moeten komen.

4 Niet de toon van een schoolmeester aanslaan

De portefeuille van Timmermans heeft een hoog schoolmeestersgehalte. Hij gaat regelgeving ‘verbeteren’ en fundamentele rechten in Europa ‘bewaken’. Als rechterhand van Juncker moet hij de overige commissarissen bij de les houden. Slaat hij morgen de toon van een schoolmeester aan, dan dreigt hij tegen veel zere benen aan te schoppen. Europarlementariërs zijn ijdel en vinden dat ze nuttig werk verrichten. Timmermans mag zijn uitgesproken, sterke karakter wel naar de hoorzitting meenemen, maar dan liever zonder de scherpe randjes. Niet voor niets had Timmermans in de afgelopen weken, tussen al zijn activiteiten als zittend minister van Buitenlandse Zaken door, in Brussel en Straatsburg ontmoetingen met ongeveer vijftig Europarlementariërs die voor zijn portefeuille relevant zijn. Een charmeoffensief, maar ook een poging om te ontdekken welke opmerkingen en grapjes hij vooral níet moet maken.

5 Als Junckers rechterhand wordt hij zwaar beproefd

De druk op Timmermans is groter dan op andere eurocommissarissen: hij wordt Junckers rechterhand en plaatsvervanger. Hij krijgt dan ook een speciale, ‘zware’ behandeling: hij wordt niet ondervraagd door ‘gewone’ Europarlementariërs, maar door de fractieleiders zelf. Door mensen dus met minstens even grote ego’s. Bovendien zijn er veel vragen over hoe de nieuwe commissie precies gaat functioneren. Juncker wil een kernkabinet van zeven vicepresidenten, die een vetorecht hebben over de overige eurocommissarissen. Dit moet de commissie efficiënter maken, maar het is ook een recept voor conflicten: zijn ‘gewone’ commissarissen wel bereid zich te schikken naar de vicepresidenten? Het Europarlement heeft Juncker hierover zelf niet kunnen uithoren: Timmermans krijgt dit soort lastige vragen nu op zijn bord.

6 Niet te openlijk de Nederlandse agenda aanhangen

De portefeuille van Timmermans vertoont sterke overeenkomsten met de Nederlandse agenda in Brussel van de afgelopen jaren. Den Haag heeft van ‘subsidiariteit’ – het idee dat wat nationaal kan worden afgehandeld vooral niet door Brussel moet worden gedaan – een speerpunt gemaakt. Dit zorgt in Brussel voor irritatie: Nederland mag zich wel wat minder negatief opstellen. Europarlementariërs zullen willen weten van Timmermans of hij hier namens Nederland of namens Europa zit. Bijkomend probleem: Nederlandse PvdA’ers worden door hun geestverwanten in Brussel niet erg socialistisch gevonden en staan te boek als ‘haviken’. Timmermans zal dus ook zijn socialistische geloofsbrieven glans moeten geven. Maar ook weer niet te veel, om de christen-democraten te vriend te houden. In de geschreven antwoorden die hij vooraf aan het Europarlement moest geven, poetste hij zijn Europese imago alvast wat op. „Ik ben een geboren en overtuigde Europeaan.” Wat kan helpen: zijn grote talenkennis.