Van team-Samsom is niet veel meer over

Een aantal vertrouwelingen van Diederik Samsom gaat weg bij de partijleider. Wat betekent dat, een half jaar voor cruciale verkiezingen?

Drie van de vier oorspronkelijke adviseurs van PvdA-leider Diederik Samsom zijn vertrokken. Ze vonden de afgelopen twee jaar erg zwaar of zochten een andere uitdaging. Foto ANP
Drie van de vier oorspronkelijke adviseurs van PvdA-leider Diederik Samsom zijn vertrokken. Ze vonden de afgelopen twee jaar erg zwaar of zochten een andere uitdaging. Foto ANP

Ze waren de binnenste ring van intimi tijdens de verkiezingscampagne van 2012: ‘team-Samsom’. Een ploeg jonge, intelligente en uiterst loyale medewerkers die de PvdA-lijsttrekker aan zijn verkiezingszege hielpen en hem bijstonden in de moeilijke twee jaar die daarop volgden.

Dat team is niet meer. Van de vier oorspronkelijke leden van ‘team-Samsom’ is er straks nog maar eentje over: Lianne Raap, de ‘dossiervreter’ van het stel die al sinds Wouter Bos opeenvolgende PvdA-leiders diende en de afgelopen anderhalf jaar voor vicepremier Lodewijk Asscher werkte. De andere drie vertrekken – of zijn inmiddels vertrokken.

Saar van Bueren, Samsoms woordvoerder en belangrijkste sparring partner, zal binnenkort Den Haag verruilen voor Brussel: ze gaat werken in het kabinet van aanstaand eurocommissaris Frans Timmermans. Hayte de Jong, een andere medewerker die de laatste tijd functioneerde als liaison met het kabinet, vertrekt naar het bedrijfsleven. Al eerder dit jaar ging Simon den Haak, Samsoms politiek secretaris, weg om een eigen adviesbureau te beginnen.

Toe aan een nieuwe uitdaging

Waarom vertrekken de leden van ‘team-Samsom’? Ze zeggen toe te zijn aan een nieuwe uitdaging, of voorlopig even een baan te ambiëren die niet dag en nacht hun inzet vereist. De afgelopen twee jaar zijn zwaar geweest voor Samsom en zijn naaste medewerkers: na de campagne van 2012 volgden onzekerheid over het kabinet-Rutte II, onrust in de fractie – onder meer over de strafbaarstelling van illegaliteit – en twee verkiezingsnederlagen.

Samsom wil niet ingaan op vragen over het vertrek van zijn vertrouwelingen. Bij de PvdA-fractie beklemtonen ze dat de laatste tijd al niet echt meer sprake was van een ‘team-Samsom’ - dat functioneerde vooral in campagnetijd. De PvdA-leider leunt steeds minder op zijn naaste adviseurs en steeds meer op de Tweede Kamerfractie: het vertrouwen tussen Samsom en de andere 37 PvdA-Kamerleden zou, na een stroeve start, de afgelopen tijd zijn gegroeid.

Meer personele veranderingen

Des te verrassender was het resultaat bij de verkiezing van een nieuw fractiebestuur deze week. Daar werd Khadija Arib gekozen tot fractiesecretaris, een belangrijke coördinerende functie in de Tweede Kamer. Arib gold de afgelopen tijd binnenskamers juist als één van de critici van Samsom. Bij de stemming versloeg ze Attje Kuiken, een Tweede Kamerlid dat dichterbij Samsom staat.

Een andere belangrijke personele verandering, hoewel al enige tijd voorzien, is het vertrek van oudgediende Mariëtte Hamer. Hoewel zij en Samsom geen politieke bondgenoten zijn, schoot Hamer – ooit zelf fractieleider – Samsom in de afgelopen periode regelmatig intern te hulp. Wanneer „de zeeën in de fractie soms erg hoog” gingen, vertelde Samsom deze week bij haar afscheidsreceptie, kwam altijd „het moment dat Mariëtte de fractie uit het ravijn plukte”.

Wat betekenen al deze personele veranderingen voor het leiderschap van de PvdA? In ieder geval zal Samsom de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen in maart 2015 ingaan met een nieuwe club adviseurs. Die verkiezingen worden in Den Haag gezien als cruciaal: een derde PvdA-nederlaag op rij kan grote gevolgen hebben voor Samsom en het voortbestaan van het kabinet. Over de kwaliteit van de nieuwe adviseurs maken ze zich in de PvdA-fractie geen zorgen, maar de vraag is of een half jaar genoeg tijd is om voldoende ingewerkt te raken.

Daar staat tegenover dat Samsoms vertrouwelingen in het kabinet gewoon blijven zitten: vicepremier Lodewijk Asscher, minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem en minister van Buitenlandse Handel Lilianne Ploumen. Onder hen bestaat geen enkele twijfel dat Samsom dé leider is van PvdA - ondanks slechte peilingen.

Bewaker van het PvdA-profiel

En de koers? Bij de Beschouwingen in september liet Samsom voor het eerst een nadrukkelijk PvdA-geluid horen richting Rutte II, onder meer over de kabinetsinspanningen voor werkgelegenheid. Voor Samsoms populariteit in de PvdA-fractie was dat goed nieuws: daar werd weleens gemord over het gebrek aan bewegingsruimte in de coalitie met de VVD.

De vraag is in hoeverre de VVD de zelfbewustere houding van de PvdA weet te waarderen. Samsom besloot als politiek leider in de Tweede Kamer te blijven om het PvdA-profiel te kunnen bewaken. Maar het gevolg daarvan, zo merkte een VVD’er deze week op, is dat een kritischer opstelling van Samsom automatisch ook leidt tot meer spanning in de coalitie.