Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Economie

Stop dat doemdenken over robots

Cartoon uit de Ogden Standard-Examiner of Utah, 23 oktober 1932
Cartoon uit de Ogden Standard-Examiner of Utah, 23 oktober 1932

Laten we vooral naar de voordelen van de nieuwe generatie robots kijken, schrijft Bas ter Weel, onderdirecteur van het Centraal Planbureau, in reactie op een speech van minister Asscher van Sociale Zaken.

Arbeid zal volgens hem enkel efficiënter worden en de mens van nieuwe taken voorzien, zoals het onderhouden van robots. “De stand van de technologie bepaalt hoe een verdeling van arbeid ontstaat die op dat moment efficiënt is”, aldus Ter Weel.

“Voorts verbeteren de nieuwe robots menselijke handelingen, zoals bij zelfrijdende auto’s. Ze kunnen situaties zien aankomen en handelen preventief in plaats van reactief. Als er een obstakel op de weg ligt, zal een zelfsturende auto daar soepel omheen rijden. De mens wordt ondersteund, maar moet wel blijven opletten wat er gebeurt. De vergelijking met een paard wordt wel eens gemaakt. Een paard loopt uit zichzelf en ontwijkt uit zichzelf de hobbels op de weg, maar de berijder moet wel aangeven waar het paard naar toe moet lopen, in welk tempo dat moet gebeuren en over welke balken het moet springen.”

Asscher, minister van Sociale Zaken, waarschuwde vooral voor oneerlijke welvaartsverdeling. De inkomsten mogen zich volgens hem niet concentreren bij de “kapitaalbezitters en supermanagers”. Christiaan Weijts, columnist van nrc.next, ziet nog een ander probleem. Hieronder zijn hele column.

Moeten we de welvaart door robotisering wel zo eerlijk delen als Lodewijk Asscher wil? Alleen sterke benen kunnen die weelde dragen, meent Christiaan Weijts.

Deze week is mijn afwasrobot overleden. Daardoor sta ik nu al een paar avonden na het eten in de keuken met een teiltje en een borstel, zoals de mensen uit vroeger tijden, vóór het godsgeschenk van tabletten in wateroplosbare folie.

Doodzonde. In plaats van theedoeken in longdrinkglazen te wurmen had ik meesterwerken kunnen schrijven, strijkkwartetten van Janácek kunnen beluisteren of op googlejacht kunnen gaan naar de uitgelekte naaktfoto’s van Kate Upton.

Technologische vooruitgang betekent de handen vrij hebben, en Lodewijk Asscher, minister van Werkgelegenheid (PvdA), filosofeerde deze week over welke handen er dan precies vrij moeten komen. Er dreigt namelijk een grote ongelijkheid te ontstaan: een handjevol ‘kapitaalbezitters en supermanagers’ wordt rijker van de robots. De rest kijkt werkloos toe.

Asscher kiest liever voor de filosofie van John Rawls, die ‘definieert de optimale samenleving als de samenleving die je zou kiezen, als je vooraf niet weet op welke plek binnen die samenleving je terechtkomt.’

Precies zoals je kinderen een frambozentaartje laat verdelen: de één snijdt hem in tweeën, en de ander kiest een helft. Robotten zorgen voor een frambozentaartje van extra geld en vrije tijd, en die moeten we eerlijk delen, of het nu met een basisinkomen op z’n Rutger Bregmans is, of door te nivelleren op z’n Asschers.

Dat klinkt logisch, behalve dan dat het buiten beschouwing laat dat er ook mensen zijn die niet tegen frambozentaartjes kunnen. Sommigen kunnen totaal niet met vrije tijd en geld omgaan. Die hebben baat bij structuur, opgelegde regelmaat, theedoek in longdrinkglazen wurmen. Zou je ze gratis geld geven, dan gaan ze hele dagen liggen googlen naar de naakfoto’s van Kate Upton. In adellijke families zie je vroeg of laat altijd wel een gekke erfgenaam opduiken die al die landgoederen en kastelen opzuipt en vergokt. De wetmatigheid van de teloorgang van het Romeinse Rijk aan decadentie. Het zijn sterke benen die de weelde kunnen dragen. Maar wie bepaalt welke benen sterk genoeg zijn?

In Den Haag zijn de bewaakte fietsenstallingen sinds een tijdje gratis. Stel dat je die types die hun dagen in die bewakershokjes slijten, door scanpoortjes vervangt en toch doorbetaalt, wat gaan ze dan doen? Vrijwillig voetballessen geven, heroïne spuiten of poëzie schrijven?

In een volmaakte wereld zorgen robots voor een samenleving van louter kunstenaars, sporters, leraren en musici. Zolang er nog twijfel is over onze volmaaktheid, zou ik het experiment niet aandurven. Dan blijft het liberale systeem het minst slechte. Welke benen zijn het sterkst? Die van de slimmeriken die er met de taart vandoor gaan. En zo niet, dan selecteert hun decadente ondergang ze vanzelf uit.

Technologische vooruitgang die gevaarlijk, monotoon of saai werk overbodig maakt, is een zegen voor de mensheid, zal NRC Handelsblad morgen in het hoofdredactioneel commentaar schrijven.

“Maar wat gaan de overbodig gemaakte werknemers doen om hun brood te verdienen? Hoe veranderen arbeidsverhoudingen? Welke nieuwe zingeving wordt aangeboord als werk wegvalt? (..) Toch moet optimisme onze leidraad zijn. Het is maar helemaal de vraag of de historische relatie tussen technologische vooruitgang en gespreide welvaart nu inderdaad doorbroken wordt.”

Zonder twijfel zitten we in een nare overgangsfase, besluit het commentaar. Een fase waarin traditionele banen (zoals postbode) en traditionele kansen verdwijnen. “Maar miljoenen banen zoals adviesbureau Deloitte voorspelt? Is het deze keer dan echt anders?”