Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Stop dat doemdenken over robots

Laten we vooral naar de voordelen van de nieuwe generatie robots kijken. De doemverhalen erover zijn ongegrond, vindt Bas ter Weel.

illustratie marian kamensky

De huidige angst voor robots is onzinnig en onnodig. Er gaan banen verdwijnen door de opkomst van robots en andere vormen van kunstmatige intelligentie, maar er komen ook banen bij. In die zin is er niets nieuws onder de zon. De impact van nieuwe technologie op de werkgelegenheid verloopt normaal gesproken als volgt. Er wordt een ontdekking gedaan, waarna de technologie geschikt wordt gemaakt voor toepassingen die een machine efficiënter kan uitvoeren dan de mens zelf. Die technologie wordt ingevoerd, waardoor de mens voor een deel overbodig wordt. Dit is echter slechts de eerste fase die vaak leidt tot het angstbeeld van een allesoverheersende machine die de mens overbodig maakt. Dat zien wij nu ook weer.

Gelukkig is dit slechts een deel van het verloop, want nieuwe technologie is juist positief voor de werkgelegenheid. De machine heeft namelijk een relatief voordeel in bepaalde taken en de mens in andere. Beroepen bestaan altijd uit bundels taken en die bundels zijn niet toevallig ontstaan. De stand van de technologie bepaalt hoe een verdeling van arbeid ontstaat die op dat moment efficiënt is. Door voortschrijdende technologie verandert die bundel. Er komen taken bij (robotonderhoudsmonteur) en andere taken kunnen door machines worden uitgevoerd, vooral routinematige taken. In de meeste gevallen werkt de mens gewoon samen met de machines. Beide zijn productiefactoren die taken doen waarin ze het meest efficiënt zijn. Soms verdwijnt er inderdaad een beroep, als een hele bundel taken wordt overgenomen door de nieuwe technologie. Wie kent nog de lantaarnopsteker? Maar er komen ook net zo hard banen bij. In 1980 bestond de websiteontwikkelaar nog niet.

Het lijkt erop dat op dit moment een transitieperiode is aangebroken door de opkomst van nieuwe toepassingen van robots. Tot nu toe ging het bij robots over dure machines die vooral goed waren in het herhalen van bewegingen. Denk aan autoproductie, maar ook aan het bekende setje van drie paprika’s (groen, geel en rood) dat op een lopende band door drie grijparmen in goede banen wordt geleid, waarbij de robotarm de paprika’s ook nog met dezelfde kant naar boven weet te leggen. Groot nadeel van deze machines is dat ze gevaarlijk zijn. Er moet een kooi omheen om ongelukken te voorkomen.

Een nieuwe generatie houdt rekening met de omgeving waarin de robot zich bevindt. Deze robots zijn vooral handige hulpjes die het werk efficiënter laten verlopen. Het zijn bijvoorbeeld apparaten die een kopje koffie kunnen brengen zonder te morsen, die mensen met een dwarslaesie ondersteunen met een soort korset of een prothesehand die begrijpt dat een framboos net iets anders moet worden aangepakt dan een glas met iets te drinken erin. Het verschil met de vorige generatie robots is dat ze kunnen ‘zien’ en in staat zijn hun acties aan te passen aan de omgeving. In die zin zijn ze dus intelligent.

Voorts verbeteren de nieuwe robots menselijke handelingen, zoals bij zelfrijdende auto’s. Ze kunnen situaties zien aankomen en handelen preventief in plaats van reactief. Als er een obstakel op de weg ligt, zal een zelfsturende auto daar soepel omheen rijden. De mens wordt ondersteund, maar moet wel blijven opletten wat er gebeurt. De vergelijking met een paard wordt wel eens gemaakt. Een paard loopt uit zichzelf en ontwijkt uit zichzelf de hobbels op de weg, maar de berijder moet wel aangeven waar het paard naar toe moet lopen, in welk tempo dat moet gebeuren en over welke balken het moet springen. Dit type staat nog in de kinderschoenen en is vooral complementair aan de taken van de mens.

Angst voor technologie is van alle tijden, omdat we ons richten op de aanbodkant van het verhaal. De vraag verandert echter ook, omdat nieuwe technologie nieuwe deuren opent en zich aanpast aan de vraag. Iedere nieuwe technologie is uniek en voorspellingen komen zelden uit. Aan het begin van de twintigste eeuw was de belangrijkste technologische voorspelling op de Wereldtentoonstelling in Parijs dat er automatische paardenvijgveegmachines zouden komen en dat mensen in Zeppelins zouden worden vervoerd. In de jaren vijftig van de vorige eeuw dacht IBM dat er ongeveer zes grote rekencomputers nodig waren om de hele wereld te voorzien. In de jaren zestig is in de VS een senaatcommissie ingesteld die de gevaren van de computer in beeld moest brengen.

De meeste doemverhalen bleken ongegrond. De kans is groot dat dit nu ook het geval is. Laten we daarom vooral naar de voordelen van de nieuwe generatie robots kijken.