Kamerdebat Irak. Dit is wat partijen vinden en waar je op moet letten

Een Nederlandse F-16 tijdens de missie in Afghanistan eerder dit jaar. Nederland gaat nu met F-16's meedoen aan de strijd tegen IS in Irak.
Een Nederlandse F-16 tijdens de missie in Afghanistan eerder dit jaar. Nederland gaat nu met F-16's meedoen aan de strijd tegen IS in Irak. Foto ANP / Evert-Jan Daniels

De Tweede Kamer debatteert vandaag over de deelname van Nederland aan de militaire strijd tegen de Islamitische Staat (IS). Een overgrote meerderheid van de Kamer stemt vanavond vóór de nieuwe Nederlandse missie naar Irak. Welke beweegredenen hebben de partijen? En hoe denken zij over uitbreiding van de strijd naar Syrië? Een kijkwijzer voor bij het debat.

De uitslag van de stemming van vanavond zal niet spannend zijn: alleen de SP (15 zetels) en de Partij voor de Dieren (2 zetels) zullen zich naar verwachting uitspreken tegen de missie. Niet eerder was de parlementaire steun voor een grote militaire operatie zo groot. Het brute geweld dat de strijders van de Islamitische Staat gebruiken wekt zoveel afschuw bij Kamerleden dat zij zelf drie weken geleden via een motie het kabinet bij voorbaat “voluit” steunden in het voornemen deel te nemen aan een coalitie tegen IS.

Nederland gaat bombarderen en lokale strijders trainen

Het kabinet besloot vorige week dat Nederland zes F16’s gaat inzetten om IS vanuit de lucht boven Irak te bestrijden. Tegelijkertijd levert Nederland 130 trainers om Iraakse en Koerdische strijdkrachten in staat te stellen IS op de grond te bevechten. Het kabinet voert ook de gruweldaden van IS aan om de missie te legitimeren, maar wijst ook op het gevaar dat IS voor Nederland zelf vormt doordat Nederlandse moslimjongeren afreizen om voor de beweging te vechten.

Vicepremier Asscher en minister Hennis  van Defensie vorige week tijdens een toelichting op de Nederlandse missie in Irak.

Vicepremier Asscher en minister Hennis van Defensie vorige week tijdens een toelichting op de Nederlandse missie in Irak. Foto ANP / Martijn Beekman

In de Kamer zijn lijkt opvallend weinig aandacht voor de risico’s van de missie, schreef onze politiek redacteur Mark Kranenburg gisteren in NRC Handelsblad. Hoewel die er wel zijn, zoals het gevaar opnieuw een eindeloze oorlog te worden ingesleurd en het ontbreken van een concreet einddoel in de strijd tegen IS. Ook is het de vraag hoe effectief het is om, zoals Nederland gaat doen, wel in Irak en niet in Syrië te bombarderen.

Deze zaken, die vooruitlopen op hoe de missie in Irak zich kan ontwikkelen, zullen in het debat van vandaag zeker aan de orde komen. Wat zijn de standpunten van de partijen over de belangrijkste kwesties? Een overzicht per partij (en waar je tijdens het debat op moet letten).

Turkse Koerden bekijken vanaf de grens met Syrië gevechten tussen Koerdische strijders en IS-strijders.

Turkse Koerden bekijken vanaf de grens met Syrië gevechten tussen Koerdische strijders en IS-strijders. Foto AP / Burhan Ozbilici

VVD
De grootste regeringspartij steunt de missie voluit en stelt strijdbaar dat IS moet “worden vernietigd”. De VVD stelt dat IS ook de vrijheid in Nederland bedreigt en dat de terreurgroep daarom “binnen en buiten ons land” moet worden vernietigd. De VVD sluit niet uit dat het uitbreiding van de Nederlandse luchtaanvallen van Irak naar Syrië steunt. VVD-Kamerlid Han ten Broeke vindt goedkeuring van de VN-Veiligheidsraad niet van het grootste belang, hij waarschuwt voor ‘volkenrechtfetisjisme’.

Onze politiek redacteur Mark Kranenburg over de inzet van de VVD:

“Over de beperkingen die het volkenrechtelijk mandaat oplegt zal de VVD zeker komen te spreken. De VVD beschouwt humanitaire noodzaak ook als een legitieme reden om in te grijpen. In zo’n geval is een resolutie van de VN-Veiligheidsraad niet nodig.”

PvdA
De PvdA steunt net als coalitiegenoot VVD militaire actie tegen IS in Irak. Voor Syrië ligt ingrijpen door Nederland wat de PvdA betreft anders omdat er nu nog geen eenduidig volkenrechtelijk mandaat is voor de bestrijding van IS in dat land. Partijleider Samsom zei eerder dat goedkeuring van de VN-Veiligheidsraad de enige manier is om tot zo’n mandaat te komen. Hij zei dat hij “als mens” kan begrijpen dat de VS en Arabische landen ook begonnen zijn met bombardementen in Syrië:

“Maar als politicus die verantwoordelijkheid moet dragen, vind ik dat er voor Nederlandse deelname eerst een plan moet komen voor wat er na de bombardementen moet gebeuren.”

Onze politiek redacteur Mark Kranenburg over de inzet van de PvdA:

“De PvdA hecht zeer sterk aan een goede juridische basis en wil niet dat de grenzen daarvan zomaar worden opgerekt. Steun hiervoor zal de partij vinden bij minister Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA). In zijn periode als Kamerlid heeft hij zich hier sterk voor gemaakt.”

SP
De SP, de grootste oppositiepartij, is de belangrijkste partij in de Kamer die de nieuwe missie in Irak niet steunt. De partij denkt dat het westerse optreden in Irak de situatie alleen maar erger zal maken. Volgens Kamerlid Harry van Bommel is westers militair optreden zinloos zolang er geen oplossing komt voor de etnische spanningen in Irak. Ook denkt Van Bommel dat de dreiging van aanslagen door IS in Europa of Amerika groter wordt door de westerse bemoeienis, in plaats van kleiner.

Twitter avatar harryvandesp Harry van Bommel De VS is begonnen met luchtaanvallen op Syrië, zonder volkenrechtelijk mandaat. Wat betekent dat voor Nederlandse deelname aan de coalitie?

Onze politiek redacteur Mark Kranenburg over de inzet van de SP:

“De SP zal waarschuwen voor het klakkeloos ‘volgen van de Amerikaanse agenda’. Omdat het geluid van de SP zo verschilt van de andere partijen zullen vooral de sprekers namens deze partij bestaakt worden met kritische vragen.”

Foto ANP / Bart Maat

PVV
Het lijkt logisch dat PVV van Wilders, een partij die fel ageert tegen de islam, het militair optreden tegen Irak steunt. Dat doet de partij ook, maar dat is nog best opmerkelijk als je bedenkt dat de PVV de afgelopen jaren tegen verschillende militaire missies in het buitenland heeft gestemd waarbij de strijd tegen de radicale islam een rol speelde, zoals in Afghanistan en Mali.

Wilders steunt de missie dit keer wel, maar vindt dat er in het politieke debat veel meer aandacht moet zijn voor de binnenlandse strijd tegen IS. “Wij zijn gekozen om Nederland te beschermen, nog méér dan om in Irak op te treden. Ik ben daar niet tegen, maar we voeren gedeeltelijk het verkeerde debat”, aldus Wilders.

Onze politiek redacteur Mark Kranenburg over de inzet van de PVV:

“De verwachting is dat de PVV vandaag vooral het ‘gevaar’ van de islam voor Nederland zal benadrukken.”

Twitter avatar geertwilderspvv Geert Wilders Wat een ongelooflijke domkop. Tegengehouden? Nu lopen ze dus in Nederland rond. Laat ze gaan! Maar nooit meer terug! http://t.co/AmS0Zoe1Cj

Een Amerikaans gevechtsvliegtuig stijgt op om bombardementen uit te voeren boven Syrië. Foto AFP

CDA
Het CDA steunt militair ingrijpen tegen IS in Irak ten volle vanwege de internationale dreiging van de terreurgroep en de dreiging voor Nederland zelf. “We worden bedreigd door gekken die ons vanuit Syrië bedreigen en makkelijk heen en weer kunnen reizen”, aldus partijleider Sybrand Buma maandag in een interview met Trouw.

Buma vindt dat het kabinet een dubbelhartige houding aanneemt door niet mee te doen aan de luchtaanvallen op IS in Syrië en wijkt daarmee af van het standpunt van VVD en PvdA. “We zijn wel blij dat de Amerikanen Syrië bombarderen, maar hangen tegelijkertijd de moraalridder uit door zelf niet mee te doen”, aldus Buma. Over de noodzaak van een volkenrechtelijk mandaat in Syrië zei Buma: “Het internationale recht voldoet niet in de oorlog tegen Islamitische Staat.”

Twitter avatar sybrandbuma Sybrand Buma Steun voor missie tegen ISIS Maar dreiging zit niet alleen in Irak. Ook ISIS terreur in Syrië moet gestopt worden.

Onze politiek redacteur Mark Kranenburg over de inzet van het CDA:

“Het CDA zal als belangrijke oppositiepartij de verdeeldheid tussen de regeringspartijen VVD en PvdA aan de orde stellen en proberen te vergroten.”

D66
D66 vindt het goed dat het kabinet “een robuuste bijdrage” levert aan de strijd tegen IS. “Er is sprake van een dreiging voor de regio, voor Europa en voor Nederland”, zei Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma eerder. D66 zegt de terughoudendheid met betrekking tot ingrijpen in Syrië te begrijpen vanwege het ontbreken van een volkenrechtelijk mandaat. Sjoerdsma vraagt zich wel af hoe effectief de missie zonder een front in Syrië kan zijn. “Dit leidt voor D66 tot vragen over in hoeverre dit werkbaar is voor onze militairen in de praktijk.”

Twitter avatar swsjoerdsma Sjoerd W. Sjoerdsma Technische briefing over strijd tegen ISIS. Veel vragen over strategie, coalitie, mandaat en werkbaarheid.

ChristenUnie
De ChristenUnie is “positief” over de inzet van Nederland in Irak. Kamerlid Joël Voordewind zei eerder dat het “begrijpelijk” is dat Nederland zich tot aanvallen in Irak beperkt vanwege “het onduidelijke volkenrechtelijk mandaat en strategie als het om Syrië gaat”. Voordewind hoopt dat “er snel duidelijkheid komt over het volkenrechtelijk mandaat voor Syrië”, daarmee implicerend dat zijn partij een eventuele verruiming van het mandaat voor het Nederlandse leger zou kunnen steunen.

Twitter avatar JoelVoordewind Joël Voordewind CU is positief over besluit minderheden te beschermen tegen Isis in Irak. Begrip voor beperking tot Irak. Eerst VN-mandaat + strategie Syrie
Kamerlid Joël Voordewind van de ChristenUnie.

Kamerlid Joël Voordewind van de ChristenUnie. Foto ANP / Bart Maat

GroenLinks
De fractie van GroenLinks kent geen twijfel als het gaat om het steunen van de nieuwe missie. “De internationale gemeenschap heeft de plicht burgers te beschermen en moet daarom al het mogelijke doen om de opmars van IS en de ongekende wreedheid waarmee deze gepaard gaat, te stoppen”, zegt de partij. Dat is opmerkelijk omdat GroenLinks vaak gereserveerd is zodra het om militair optreden gaat. Zo was er twee jaar geleden grote onrust in de partij over de steun van GroenLinks aan de Nederlandse politiemissie in Afghanistan.

Twitter avatar groenlinks GroenLinks ‘Geweld is riskant. Géén geweld is in dit geval riskanter.’ @BramvanOjikGL over inzet NL in Irak @volkskrant http://t.co/15apN3YTjy

SGP
De SGP is al lange tijd voor militair ingrijpen van Nederland in Irak. De partij pleitte begin augustus al voor de inzet van Nederlandse F-16’s tegen IS. Van der Staaij toonde zich daarom vorige week tevreden met het kabinetsbesluit:

Twitter avatar keesvdstaaij Kees van der Staaij Goed kabinetsbesluit. Ongekende wreedheden, vreselijke menselijk drama en dreiging veiligheid rechtvaardigen aanval:
http://t.co/jIJWZqQwqi

De SGP maakt in een toelichting op de steun geen onderscheid tussen ingrijpen en Irak en Syrië, waardoor het in de lijn der verwachting ligt dat de partij de inzet van Nederlandse gevechtsvliegtuigen in Syrië ook zou steunen.

Partij voor de Dieren
Samen met de SP is de Partij voor de Dieren de enige andere partij in de Kamer die vanavond naar verwachting tegen militair ingrijpen van Nederland in Irak stemt. De partij stemde een aantal weken geleden namelijk tegen de motie die stelde dat de regering door het parlement “voluit” werd bijgestaan in het voornemen deel uit te maken van een coalitie tegen IS.

Onze politiek redacteur Mark Kranenburg benadrukt ten slotte dat debatten over het uitzenden van militairen altijd een bijzondere lading hebben:

“Debatten in de Tweede Kamer over het uitzenden van militaire missies hebben altijd een bijzondere lading. Het gaat over zaken van leven en dood. Vandaar dat iedereen, zowel de voor- als de tegenstanders steun en respect uitspreekt voor de militairen die het werk gaan doen.”