Demonstrerende studenten ruimen zelf de rommel op

Betogers willen autoriteiten geen voorwendsel bieden voor hard ingrijpen.

Op Civic Square, het herdoopte plein voor het glanzend zwarte gebouw van de Hongkongse overheid aan Victoria Harbor, ruikt het naar schoonmaakmiddelen. Onder de viaducten van het zaken- en bestuursdistrict Central stapelen de vuilniszakken zich op.

„Demonstreer en neem je rommel mee”, roepen studenten die de schoonmaakploeg vormen. Terwijl anderen naar de steeds fellere speeches luisteren, waarin eisen voor politieke hervormingen en deadlines voor het aftreden van de Hongkongse burgemeester worden gesteld, delen zij zwarte vuilniszakken uit. Op verschillende punten staan bezems klaar voor de talrijke vrijwilligers die peuken, pamfletten en etensresten bijeenvegen. De stemming onder de massa wordt grimmiger, maar dat heeft geen invloed op de schoonmaakwoede.

Romantiek en actievoeren gaan samen laat een zichtbaar verliefd stel zien: hand in hand zeulen zij zwarte vuilniszakken naar verzamelpunten. Daar worden de vele tonnen afval gescheiden; plastic bij plastic, piepschuim bij piepschuim, glas bij glas, verbogen paraplu’s bij verbogen paraplu’s. Vrachtwagens van de Hongkong Enviroment Protection Association krijgen onder luid applaus vrij baan. Ook ambulances en de brandweer worden, waar nodig, door de opeengepakte menigtes geloodst. Daar zorgen de studenten van de ordeploegen wel voor.

„Wij willen op alle mogelijke manieren voorkomen dat de politie in de opstapeling van al onze troep of de belemmering van de nooddiensten redenen ziet om in te grijpen. Wij willen ook niet dat de mensen in de buurt zich aan ons gaan ergeren en eisen dat wij stoppen’’, legt het jonge stel uit.

Angst voor epidemieën heeft in tropisch Hongkong, waar in 2003 de SARS-crisis begon, een lange geschiedenis. Maar in Hongkong-Central en op Kowloon is er behalve smetvrees nu ook sprake van strategisch poetsen en boenen. „Burgerlijke ongehoorzaamheid hoeft niet samen te gaan met vervuiling”, zegt de 22-jarige student psychologie Peter Tsui, die zijn puptentje op de Nathan Road heeft beplakt met posters van Mandela, Gandhi en slogans als ‘Weg met CY Leung’, de pro-Beijingse burgemeester van Hongkong. Peter, een lange jongen met lichtbruin geverfde lokken in zijn zwarte haar, is ‘commandant’ van het kruispunt en is net even naar huis geweest om te douchen.

Hier, in het district Mong Kok, luistert de discipline extra nauw, want de stemming onder de winkeliers van de drukste winkelstraat van Hongkong-Kowloon begint grimmiger te worden. Sympathie slaat om in ergernis. De juweliers en kledingverkopers vrezen dat wat normaal de beste verkoopweek van het jaar is, een commercieel diepteput gaat worden. Chinese toeristen die van plan waren de nationale feestdagen in Hongkong door te brengen, blijven weg. Tientallen tourgroepen hebben op last van de toerisme-autoriteiten in Beijing de zogeheten Gouden Week-reizen naar Hongkong afgelast. Hier en daar doen zich al de eerste wrijvingen voor in de vorm van scheldpartijen en het gooien van eieren naar studenten.

Peter Tsui: „Het is inderdaad een uitputtingsslag. Ik denk dat de Hongkongse leiders en de politie hopen dat de studenten en de buurtbewoners diep verdeeld raken. Men wil ons uit elkaar spelen. Ik krijg de indruk dat de politie alles op zijn beloop laat, want zelfs verkeersovertredingen op vrije wegen worden niet beboet”.

De instructie van de Chinese Toeristen Associatie aan reisorganisaties om Hongkong te mijden heeft de studenten duidelijk nerveuzer gemaakt. Daardoor neemt der vrees voor ingrijpen door politie of leger toe. De ‘commandant’ van Mong Kok Road: „Weten zij iets, wat wij niet weten. Komt de politie of de paramilitaire politie uit China misschien in actie? Is president Xi Jinping’s geduld op? Ik kan het mij bijna niet voorstellen, want we leven niet meer in 1989. Dit is het internettijdperk, toch?”