Nieuw mysterie voor Umberto Eco

De oudste integrale Thora ter wereld is bij toeval herontdekt in de universiteitsbibliotheek van Bologna.

Foto Andrea Margelli

Zesendertig meter lang, vierenzestig centimeter breed, geschreven in het Hebreeuws op kalfsleer. Zondag werd in Bologna de oudste thorarol ter wereld gepresenteerd aan het publiek. Het manuscript lag jarenlang in het archief van de universiteitsbibliotheek van Bologna, zonder dat iemand doorhad wat de ware identiteit van het document was.

Alle ingrediënten voor een nieuwe roman van Umberto Eco zijn aanwezig: een prestigieus antiek joods manuscript, geconserveerd door dominicaanse monniken in Bologna, overgebracht door Napoleon naar Parijs om in 1815 terug te keren in Bologna. Aldaar wordt het door de bibliothecaris aangezien voor een moderner en onbelangrijk document. Het manuscript verdwijnt in het archief van de universiteitsbibliotheek onder de naam Rotolo 2.

Stukje uit document geknipt

Ruim 120 jaar later is Mauro Perani, hoogleraar Hebreeuws, druk bezig met het opnieuw categoriseren van het universiteitsarchief, als zijn oog valt op Rotolo 2. Hij ziet meteen dat het gebruikte alfabet op het manuscript uit de antieke Babylonische traditie stamt en besluit op eigen houtje een onderzoek te beginnen. Hij knipt een minuscuul stukje uit het document en stuurt het materiaal naar laboratoria waar door middel van koolstofdatering wordt gekeken naar de herkomst van het manuscript. De uitkomst is spectaculair: het manuscript stamt uit de tweede helft van de twaalfde eeuw en is daarmee de oudste integrale thorarol ter wereld. Bovendien is het heilige boek in een perfecte staat, dankzij de goede conserveringstechnieken van de dominicanen en later de universiteitbibliotheek.

Maar de detectiveroman is nog niet compleet. De vondst is het begin van een grootscheeps onderzoek naar de identiteit en eigenschappen van het manuscript. Waarvan is het gemaakt? Door wie? Hoe oud is het precies? Waarom wist niemand dat het zo’n belangrijk document was?

Nog lang niet alles is opgelost, maar met hulp van tientallen wetenschappers wordt het mysterie van Rotolo 2 stap voor stap ontrafeld. De thorarol is van kalfsleer, de letters zijn geschreven met carbon, er zijn sporen gevonden van kaarsvet en ei, waarschijnlijk om het document beter te kunnen lezen en te conserveren.

Herinterpretatie moderne Thora

Dat het manuscript een enorme historische en wetenschappelijke waarde heeft, moge duidelijk zijn. Maar ook de religieuze waarde is groot. Deze antieke thorarol kan namelijk als bron dienen voor het herinterpreteren van de moderne Thora, het heilige Joodse boek. Wie weet eindigt Rotolo 2, net als de Aleppo Codex, in het Israël Museum van Jeruzalem. Maar voorlopig ligt het document, net als de afgelopen eeuwen, in de de universiteits-

bibliotheek van Bologna. Maar nu in een vitrine met een zijden dekentje, dat dan weer wel.