Laveren tussen tolerantie en repressie

Bij de Britse machtsoverdracht kreeg Hongkong van China garanties over democratie. Maar Beijing morrelt eraan. Dat lokt in Hongkong massaal protest uit.

Beurs Hongkong onder druk door politieke onrust

1 Waarop berust de speciale status van Hongkong?

Hoewel Hongkong sinds 1997 officieel tot China behoort, geniet de voormalige Britse kolonie nog altijd een speciale status. De Britten bedongen dat Hongkong gedurende vijftig jaar „een grote mate van autonomie” zou krijgen. Bovendien zou er op termijn algemeen kiesrecht moeten komen. Alleen buitenlandse zaken en defensiekwesties vielen buiten deze autonomie. De toenmalige Chinese leider Deng Xiaoping sprak in dit verband van ‘één land, twee systemen’.

Heel geleidelijk heeft China aan dit arrangement gemorreld. In 2012 werd er een hoogste bestuurder gekozen door een 1.200 leden tellend comité, dat gedomineerd werd door leden die door China waren aangesteld. En in augustus van dit jaar maakte het bekend dat er weliswaar algemene verkiezingen zullen komen, maar slechts met kandidaten die vooraf zijn goedgekeurd door China. Juist dit voorstel is de oorzaak van de huidige onrust in de stad.

 2 Kan China nu ongestoord zijn gang gaan in Hongkong?

Vaststaat dat Beijing niet wil dat het democratische ‘virus’ uit Hongkong naar andere delen van China overwaait. Op zichzelf zou China met militaire middelen zonder problemen Hongkong kunnen onderwerpen aan zijn wil. Het heeft al een legereenheid gevestigd in de stad. Geen enkele buitenlandse regering zou het in zijn hoofd halen de Hongkongse bevolking te hulp te schieten, ook de Britse niet. Desondanks is er alle reden voor de Chinese regering om behoedzaam te werk te gaan. Hongkong is nog altijd veruit het belangrijkste financiële centrum van China. Die positie zou het op het spel zetten als het Volksbevrijdingsleger de oppositie te lijf zou gaan op dezelfde brute wijze als op het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing in 1989. Het zou bovendien de ook voor China zeer belangrijke economische banden met de buitenwereld kunnen schaden. Misschien nog wel belangrijker voor Beijing: het zou de animo tot hereniging met China in Taiwan aanzienlijk dempen. China heeft altijd gehoopt de Taiwanezen te winnen voor een oplossing zoals die in Hongkong. De Chinese leider Xi Jinping en de zijnen moeten dus een middenweg zien te vinden tussen repressie en tolerantie.

3 Hoe liggen de krachtsverhoudingen in Hongkong zelf?

Het is moeilijk daar met zekerheid dingen over te zeggen, zolang er geen echte vrije verkiezingen zijn geweest. Ook staat de persvrijheid enigszins onder druk, na een moord op een journalist eerder dit jaar en door Chinese pressie op adverteerders. Zoals de protesten van de afgelopen dagen hebben laten zien, zijn er grote aantallen mensen die hechten aan het huidige relatief vrije klimaat in Hongkong en daarvoor op de barricades willen gaan, met name studenten en de beweging ‘Occupy Central with Love and Peace’. Vooral liberaal ingestelde milieus steunen deze mensen. Zij eisen volledige democratie. Maar China heeft ook machtige bondgenoten in de stad. Deels bestaan die uit rijke zakenlieden, die vooral bezorgd zijn om hun zakelijke belangen. Maar ook nogal wat minder vermogenden, verenigd in een lokale communistische partij die op ruimhartige steun uit Beijing kan rekenen, zijn een machtsfactor.

4 Hoe ziet de nabije toekomst eruit?

De 70 leden tellende Wetgevende Raad van Hongkong (Legco), een soort parlement waarvan vertegenwoordigers voor de helft zijn gekozen, mag nu beslissen over het voorstel van Beijing van 31 augustus voor verkiezingen onder Chinese curatele. Het voorstel moet met een tweederde meerderheid worden aangenomen om van kracht te worden. Het is goed mogelijk dat er voldoende oppositie tegen het voorstel is om het afgewezen te krijgen. Maar wat schiet Hongkong daarmee op? Chinese woordvoerders wijzen erop dat de Hongkongse bevolking dan in elk geval tot 2022 kan fluiten naar het algemeen kiesrecht.