Gewonden voelen zich verraden

Oekraïense soldaten voelen zich in de steek gelaten door president Porosjenko. Bijna hadden ze de pro-Russische separatisten verslagen. Toen tekende hij een vredesakkoord. „Waarom zijn onze kameraden gestorven?”

‘Ik haatte de Oekraïense vlag, omdat dit een door en door corrupt land is”, zegt Vadim (49), zakenman uit Loegansk. Hij ligt met granaatscherven in zijn been al vier weken in het Metsjnikov-ziekenhuis in Dnepropetrovsk.

Tien jaar lang probeerde de overheid zijn bouwbedrijf kapot te maken. Toen het burgerprotest Euromaidan begon in Kiev raakte hij begeesterd: misschien was er toch rechtvaardigheid mogelijk in dit land.

Vadim sloot zich een vrijwilligersbataljon en raakte eind augustus gewond bij de slag om Ilovajsk, die een dramatische wending gaf aan de oorlog in Oost-Oekraïne.

De opmars van het Oekraïense leger tegen de separatisten werd toen tot staan gebracht door Russische troepen. Ilovajsk werd een bloedbad.

President Porosjenko zag zich door de gebeurtenissen genoodzaakt een vredesakkoord met de rebellen te sluiten. De gewonde Oekraïense soldaten in het ziekenhuis voelen zich verraden. „We waren bijna klaar en dan geven ze alles weg! Waarom zijn onze kameraden dan gestorven?”

Dnepropetrovsk, 200 kilometer ten westen van Donetsk, geldt als het Oekraïense bastion tegen de opstand in het Oosten. Bankmagnaat Igor Kolomojski werd benoemd tot gouverneur en slaagde erin de stad rustig te houden. Toen Odessa en Charkov wankelden bleef Dnepropetrovsk een zee van Oekraïense vlaggen. Maar nu likt ook de industriestad aan de Dnepr zijn wonden. Het Dnepr-bataljon leed zware verliezen bij Ilovajsk.

Commandant Joeri Bereza, zelf in shell shock, spreekt van ‘verraad’ door het Oekraïense opperbevel. De Oekraïense inname van Ilovajsk zou de omsingeling van Donetsk compleet maken en het einde van de strijd bespoedigen, zegt hij in zijn hoofdkwartier, waar mannen in camouflagepak in en uit lopen. Buiten hangen lange lijsten met de namen van vierhonderd vermisten en achthonderd krijgsgevangenen.

Het Oekraïense leger heeft de vrijwilligersbataljons laten stikken, zegt Bereza, waarna zij omsingeld werden door de rebellen en het Russische leger. „Generaal Litvin is een verrader die zijn troepen in de steek heeft gelaten en de president niet op de hoogte heeft gesteld van de situatie. Vanaf 24 augustus bestookten twee Russische artilleriedivisies ons tien dagen lang uit alle macht. Wij zaten in de kelders in de buitenwijken van Ilovajsk.”

De Russen leden volgens commandant Bereza grote verliezen. Het was de eerste keer dat zijn bataljon in aanraking kwam met het reguliere Russische leger. De Oekraïners namen 23 Russische soldaten gevangen, die geen idee hadden waar ze waren. Men had ze hun papieren afgenomen en ze meenden op een oefenterrein bij Taganrog te zijn. „Ze dachten dat in Oost-Oekraïne Poolse fascisten en Amerikaanse negers vochten en toen wij hun onze politie-ID’s lieten zien (het Dnepr-bataljon valt onder het ministerie van Binnenlandse Zaken) waren ze geschokt.”

Op voorstel van Poetin zouden de Oekraïners uit de omsingeling vrije aftocht krijgen via een corridor, maar toen de colonne van tanks, jeeps en vrachtwagens zich in beweging zette, werden ze beschoten. „De Russen wisten dat wij krijgsgevangenen hadden. Ook die hebben ze gewoon neergemaaid. Het was een val. Ze schoten op ons als in een schiettent.” Hoeveel van zijn mensen zijn omgekomen, weet Bereza niet. „Als de Russische troepen niet waren binnengevallen hadden we de rebellen verslagen.”

Ook Boris Filatov, de rechterhand van gouverneur Kolomojski, is niet te spreken over de Oekraïense legerleiding. De vrijwilligersbataljons, zonder zware wapens, voelden zich terecht in de steek gelaten. Maar niemand had de Russische aanval voorzien. Filatov toont foto’s van totaal verzengde lijken. „Zo liggen er nog vijfhonderd in de mortuaria van Donetsk. Zulk wapentuig hebben de rebellen niet. Het is een gruwelijke oorlog.”

Maar van Poetins Novorossia is nog niks terechtgekomen. „De rebellen zijn teruggedrongen op twee kleine stukken grond. Ik noem het Somalië,ze hebben onderling allemaal ruzie. Alleen al in de Volksrepubliek Donetsk zijn negen verschillende groepen. In feite heeft premier Zachartsjenko alleen in Donetsk zelf iets te zeggen. Ik werd gebeld door een commandant uit Snezjnoje die krijgsgevangenen wilde uitwisselen. Ik zei dat wij alleen zaken doen met de leiding. Hij antwoordde dat hij met Zachartsjenko niets te maken had. In Stachanov hebben een paar kameraden een Kozakkenrepubliek uitgeroepen.”

Het hele idee van de Volksrepublieken is volgens Filatov in diskrediet geraakt, omdat ze van meet af aan gepaard gingen met roof, moord en ontvoeringen. „Ik denk dat Rusland zich niet heeft gerealiseerd in welk wespennest het zich heeft gestoken. Ze wisten niet hoe gemarginaliseerd die regio is en voorzagen niet dat de situatie zou ontaarden in een treurige nabootsing van een socialistische revolutie.”

Hij wil niet ontkennen dat het Oekraïense leger vaak mis heeft geschoten. „Wij hebben de laatste 23 jaar geen ervaring opgedaan met oorlogvoering. Dat heeft natuurlijk grote woede veroorzaakt onder de lokale bevolking.” Maar er zijn ook veel verhalen hoe de rebellen treffers op burgerdoelen provoceerden door zelf vanuit woonwijken te vuren.

Er gaan wel stemmen op om dat gebied maar te laten afsterven. „Mensen zeggen: waarom moeten wij onze beste mensen laten sterven om die idioten bij Oekraïne te laten horen? Kijk naar Finland. Nadat Stalin daar in 1940 was binnengevallen moesten ze 11 procent van hun grondgebied afstaan! Maar door hun verzet kregen ze daar wel een politieke natie voor terug.”

De gewonde soldaten in de ziekenhuizen van Dnepropetrovsk zijn intussen in verwarring. Hebben ze voor niks gevochten? „We hadden nooit die corridor in moeten gaan, maar gewoon in Ilovajsk moeten blijven”, zegt Vitja, in het burgerleven eigenaar van een reclamebureau. „Dat hadden we maanden kunnen volhouden.”

Vitja wil nog iets kwijt. „Het allerergste is dat wij Oekraïense soldaten geen naamplaatjes dragen. Er liggen daar bij Ilovajsk nog ontelbare lijken die niet kunnen worden geïdentificeerd. Dat vind ik een oorlogsmisdaad.”