‘Als we nu onze mond niet opendoen, moeten we de rest van ons leven zwijgen’

Hongkong is het toneel van de grootste demonstratie voor politieke hervormingen in China sinds 1989. Betogers constateren verrast dat ze met tienduizenden zijn.

Tienduizenden demonstranten, met hun mobieltjes een lint van lichtjes scheppend, legden het centrum van Hongkong gisteravond lam. Foto AFP

Een zee van zwarte T-shirts deint traag als het water in Victoria Harbor door het bestuurlijke en financiële hart van Hongkong. Tienduizenden studenten – en sinds maandag ook leraren, gepensioneerden, besteljongens en een enkele expat – zitten, liggen of slenteren door het stadsdeel dat anders het domein is van de haute finance en Hongkongse en Chinese ambtenaren en militairen.

De meerdaagse betoging, de grootste demonstratie voor politieke hervormingen in China sinds de Tiananmenopstand van 1989, verloopt ook op drie andere locaties op Hongkong Island en Kowloon vandaag aanmerkelijk vrediger dan zondag.

Na de golf van woede over de inzet van oproerpolitie, die zondagavond traangasgranaten op de studenten afvuurde, is de stemming omgeslagen van grimmig naar ludiek en speels. Jonge Hongkongers, de twintigers duidelijk in de meerderheid, lopen met slogans als „Democratie Nu’’ en „Weg met Leung Chun-ying’’, de door in Beijing „voor honderd procent”(China Daily) gesteunde burgemeester.

Scholen, bedrijven en winkelcentra in de directe omgeving van de demonstranten zijn ook vandaag gesloten. Bij zonsopgang wordt nachtelijk afval keurig opgeruimd; er zijn mobiele toiletten en om de honderd meter worden water (de zon brandt al vroeg), verkoelende doekjes en paraplu’s uitgedeeld. Bankiers in donkerblauwe pakken worden gedienstig geholpen als zij over een barricade moeten klimmen.

Op de derde dag van de spontane demonstratie in anders zo kalm Hongkong lijkt er in beide kampen sprake van een impasse. De autoriteiten wachten af tot de studenten hun laatste calorie aan energie in de brandende zon hebben verbruikt. Opnieuw hard optreden is voor het digitale en audiovisuele oog van de wereld geen aantrekkelijke optie. Niet alleen Hongkong-Central is een slagveld, de strijd vindt ook plaats op het Chinees-Engelstalige internet.

De demonstranten „vermorzelen’’, zoals in het internetloze 1989 in Beijing gebeurde en waarbij honderden doden vielen, zou het imago van de Speciale Autonome Regio Hongkong (7,2 miljoen inwoners) zwaar beschadigen. De normale receptuur in China voor sociale onrust (censuur, optreden van de paramilitaire politie, arrestaties) is in het vrijere en zeer welvarende Hongkong onbruikbaar. Toch vrezen velen dat de oproerpolitie opnieuw wordt ingezet.

„Wat nu?’’ is ook de vraag die studenten in de de afgezette straten zich stellen. De „paraplu-revolte’’ lijkt geen echte leiders te hebben en de voorzitters van de studentenorganisaties lijken zich vooral met logistieke zaken bezig te houden.

De enorme opkomst is ook voor de studenten zelf een verrassing. Emmy Mak-ying (24), studente onderwijskunde, „wist wel dat velen boos waren op de communisten in Beijing”. Maar dat het protest tegen het uitblijven van politieke hervormingen zo groot zou zijn, heeft ook haar verrast.

Met haar vriendin Rosa Lam (23) legt zij uit dat jonge Hongkongers voor een duidelijke keuze staan: „Als wij nu onze mond niet opendoen en het recht krijgen onze leiders te kiezen, moeten wij de rest van ons leven zwijgen als de communisten in China het hier helemaal voor het zeggen krijgen.” Rosa vult aan: „Dit is een revolutie die gaat over alles wat ons en onze ouders dwarszit”: het steeds nationalistischer onderwijs, de concurrentie van Chinese vastelanders op de arbeidsmarkt, de immer stijgende huren en prijzen, en de groeiende corruptie. „Als het zo doorgaat wordt ons vrije Hongkong een gewone Chinese stad’’, vreest Emmy, die nooit eerder had gedemonstreerd.

Studentenorganisaties besloten onverwacht de straat op te gaan voor vrijlating van een vorige week aangehouden studentenvakbond-voorzitter. De opkomst was zo groot dat de pro-democratische groepen, verenigd in „Occupy Central’’ , besloten een voor morgen geplande demonstratie voor algemeen kiesrecht te vervroegen. 1 oktober is een nationale feestdag in heel China, de geboortedag van de in 1949 afgekondigde Volksrepubliek.

Leiders van „Bezet Central met Liefde en Vrede’’, zoals de organisatie voluit heet, zijn op de achtergrond geraakt. Een van hen, professor Benny Tsai zegt „blij verrast te zijn dat jongeren het democratiestokje overnemen’’ en dat „volhouden en doorgaan” nu de enige optie is. Op de vraag of hij daarmee niet een nieuw „Tiananmen’’ uitlokt, zegt hij: „Dat is de verantwoordelijkheid van president Xi Jinping’’.