Kwam Rabo er te goed mee weg?

Rabobank kocht vervolging wegens het manipuleren van rentetarieven af. Morgen begint in Den Haag een procedure met als inzet de schikking ongedaan te maken. Ook internationaal is belangstelling voor deze zaak.

FOTO ANP

Wordt Rabobank alsnog vervolgd voor de Libor-fraude? Advocaat Gerard Spong is optimistisch. „Ik denk dat ik rond Kerst goed nieuws heb voor gedupeerden. Ik kan me ook niet voorstellen dat het hof mijn verzoek niet ontvankelijk zal verklaren. De rechter zal geen enkele verdenking op zich willen laden dat hij een bank de hand boven het hoofd houdt.”

Morgen begint bij het gerechtshof in Den Haag de bijzondere procedure die Spong namens gedupeerdenstichting Justitia Distributiva heeft aangespannen om de schikking van Rabobank in het Libor-schandaal ongedaan te maken. Handelaren van Rabo bleken jarenlang stelselmatig een mondiaal belangrijk rentetarief te hebben gemanipuleerd, voor eigen gewin.

Die rente, Libor, dient wereldwijd als basis voor de rente op miljoenen financiële producten, zoals hypotheken. Om vervolging te voorkomen, trof Rabo uiteindelijk met meerdere (buitenlandse) toezichthouders een schikking voor een recordbedrag van 774 miljoen euro. Daarvan ging 70 miljoen euro naar het Openbaar Ministerie.

Volgens Spong had het OM Rabo nooit mogen laten ‘wegkomen’ met een schikking. „Het kan niet zo zijn dat een van de grootste oplichtingzaken ooit kan worden afgedaan met een simpele boete, die voor de Rabobank niet echt een probleem is”, stelt gedupeerdenstichting Justitia Distributiva, namens wie Spong optreedt.

Claimzaken in voorbereiding

Ten tijde van de schikking was er veel kritiek op het uitblijven van een strafzaak. Kamerleden eisten uitleg van minister Opstelten (Justitie, VVD) waarom hij akkoord was gegaan met de schikking.

Via een speciale artikel 12-procedure wil Spong bereiken dat de bank en enkele (reeds vertrokken of ontslagen) bankiers en bankbestuurders toch voor de rechter komen. Het gerechtshof kan in uitzonderlijke gevallen het OM opdracht geven een schikking ongedaan te maken en alsnog tot vervolging over te gaan.

Het is een uitzonderlijke procedure, die altijd achter gesloten deuren plaatsvindt, volgens een woordvoerder van het gerechtshof vanwege „de gevoeligheid”. Veel verzoeken worden afgewezen. Beroep is niet mogelijk.

Als de zaak slaagt, zijn de consequenties groot voor zowel Rabo als het OM. Ook internationaal wordt de procedure nauwlettend gevolgd: het is een van de eerste concrete juridische stappen in de nasleep van de Libor-affaire. Vooral in de VS zijn omvangrijke claimzaken in voorbereiding. Een mogelijke strafzaak kan van belang zijn voor alle partijen die bij Rabo een schadevergoeding proberen af te dwingen. Rabobank zegt in een reactie dat de procedure „een aangelegenheid tussen Spong en het OM is” en „de uitkomst af te wachten”.

Hoe kansrijk Spong is, moet blijken. De advocaat-generaal heeft zich reeds uitgesproken, in het nadeel van Spong. Diens oordeel weegt normaal gesproken zwaar bij het hof. De advocaat-generaal vindt dat Spong geen rechtstreekse belanghebbenden vertegenwoordigt, bleek vorige week uit zijn uitgelekte advies. Dat is een cruciale voorwaarde voor een artikel 12-procedure. Kortgezegd zou Spong houders van Rabo-certificaten (een soort aandelen) vertegenwoordigen. Maar de rentebetalingen daarop zijn niet gebaseerd op Libor.

Verder vindt de advocaat-generaal dat als de zaak toch ontvankelijk wordt verklaard, Spongs verzoek om inhoudelijke redenen moet worden afgewezen. Het OM zou immers zeer zorgvuldig tot het schikkingsbesluit zijn gekomen. Bovendien zou de financiële sector momenteel „gebaat zijn bij rust”. Daar zou geen vervolging bij horen.

Maatschappelijke onrust

Spong zegt dat de stichting ruim 2.000 personen vertegenwoordigt, particulieren, ondernemers, certificaathouders. Die zouden wel degelijk gedupeerd zijn. Bovendien, zegt Spong, „in zijn algemeenheid kun je zeggen dat iedereen belanghebbende is. De invloed van de Libor-rente is van grote invloed op vrijwel alle financiële transacties wereldwijd.”

Dat de sector met rust gelaten moeten worden noemt Spong een „kwestieus en onacceptabel” argument. „Dat is hetzelfde als tegen de nabestaande van een moordzaak zeggen dat de dader niet vervolgd moet worden omdat die met rust gelaten wil worden. Er ontstaat juist grote maatschappelijke onrust als blijkt dat rechters frauderende banken beschermen.”

Het hof heeft naar verwachting enkele weken tot maanden nodig om tot een oordeel te komen. Een eventuele strafzaak kan jaren duren. De grote juridische moeilijkheid daarbij is: aantonen dat een persoon echt schade heeft geleden.

Rabobank heeft er eerder op gewezen dat de rente soms omhoog, soms omlaag werd gemanipuleerd. Mensen konden dus nadeel hebben, maar ook voordeel. Voor een kansrijke claim moet je significant en aantoonbaar schade hebben geleden. Totdat alle procedures afgerond zijn, blijft de onzekerheid voor Rabo groot.