Geweld in ‘Duits Guantánamo Bay’

Schokkende beelden van mishandeling leiden tot debat over behandeling van asielzoekers

Een lid van een particuliere beveiligingsdienst zet zijn voet op een asielzoeker in het opvangcentrum Burbach. Foto EPA

Op het filmpje zit een man naast een matras vol braaksel. Een stem brult dat hij op dat vuile matras moet gaan liggen, anders volgt slaag. De beelden uit een asielzoekerscentrum in Burbach, een dorp bij Keulen, gistermiddag bekendgemaakt door politie en justitie, schokken Duitsland.

Nadat het filmpje afgelopen vrijdag in handen van een journalist kwam, deden de autoriteiten onderzoek in het centrum. Vervolgens werd een foto aangetroffen op de mobiele telefoon van een bewaker, waarschijnlijk vorige maand genomen, waarop te zien is hoe een jonge Algerijn geboeid op de grond ligt terwijl een bewaker in grijnzend in een zwart uniform zijn schoen op diens hoofd zet. „Dat zijn beelden die we alleen kenden uit Guantánamo Bay”, zei de lokale hoofdcommissaris van politie, verwijzend naar de beruchte gevangenis op de Amerikaanse marinebasis in Cuba.

De zaak staat volgens omroep WDR niet op zichzelf: in een documentaire worden medische dossiers getoond waaruit blijkt dat bewakers ook in een asielcentrum in Essen asielzoekers hebben mishandeld.

Asielopvang is in Duitsland geprivatiseerd. Vluchtelingen worden centraal ondergebracht en mogen het eerste jaar van hun verblijf niet werken. Er geldt ook een reisverbod.

In deelstaat Noordrijn-Westfalen beheert European Homecare zes van de negentien centra. Dit bedrijf werkte samen met de private bewakingsfirma SKI voor de beveiliging van de centra. Dat contract is na het nieuws van dit weekeinde meteen opgezegd. SKI heeft vier betrokken bewakers geschorst en justitie stelt een onderzoek in naar de mishandelingen in de asielcentra. In het centrum in Burbach, waar 700 asielzoekers zijn gehuisvest, zijn vanochtend al honderd bewoners gehoord over hun ervaringen met de bewaking.

Berichten dat de verdachte bewakers handelden uit rechts-extremistische motieven, zijn inmiddels tegengesproken. Wel zouden zij bekenden zijn van de politie en al eerder zijn bestraft wegens drugs- en geweldsdelicten.

Onmiddellijk is nu het zwartepietenspel op gang gekomen om de verantwoordelijken aan te wijzen voor de misstanden. Een vertegenwoordiger van de lokale autoriteiten, die toezichthouder is voor de asielzoekerscentra in heel Noordrijn-Westfalen, zei tegen omroep WDR allang blij te zijn dat alle hulpverleningsorganisaties en het bedrijf European Homecare ervoor zorgen dat asielzoekers een dak boven hun hoofd hebben. „Tegen deze achtergrond ben ik van mening dat we op dit moment de gehanteerde kwaliteitscriteria niet ter discussie moeten stellen.”

De minister van Binnenlandse Zaken van Noordrijn-Westfalen, Ralf Jäger (SPD), nam gisteren direct afstand van zulke geluiden. „We dulden geen geweld tegen asielzoekers. Wie mensen in nood bedreigt en bedriegt moet hard worden gestraft. Mensen die vaak verschrikkelijke dingen hebben doorgemaakt, moeten erop kunnen vertrouwen dat zij door ons worden beschermd.” De minister kondigt aan dat hij hard zal optreden tegen „bewakingsbedrijven die criminelen inhuren.”

In Berlijn hebben ook de oppositiepartijen de Groenen en die Linke kritiek geuit. Linke-voorzitter Bernd Riexinger zei dat de misstanden het signaal moeten zijn om de asielpolitiek op een nieuwe leest te schoeien. Hij wil dat vluchtelingen op zichzelf kunnen wonen. „Het moet afgelopen zijn met de centrale opvang van vluchtelingen. Dat is inhumaan en zet de deur open naar machtsmisbruik.”

In het eerste kwartaal van 2014 arriveerden ruim 30.000 asielzoekers in Duitsland. De meesten waren afkomstig uit Syrië. Slechts een klein aantal zal naar verwachting uiteindelijk in Duitsland mogen blijven. Vorig jaar kreeg 1,1 procent van de asielzoekers de felbegeerde vluchtelingenstatus.

De website Zeit online schreef vanochtend dat de affaire Duitsland een blik geeft in de ‘Guantánamo-spiegel’.