Zitten te lopen te eten

In Rotterdam opent volgende week een immense markthal. Er zijn 96 kramen en je kunt er ook nog wonen. In Nederland hebben we zoiets nog nooit gezien.

Er wordt nog hard getimmerd in de Markthal in Rotterdam die op woensdag 1 oktober open gaat. De huurders van de 96 ‘versunits’, die in de paviljoens in de immense hal komen, werken aan de aankleding van hun kramen waar ze eten en drinken gaan verkopen.

De Markthal is een gebouw van grote maten en aantallen. Het totale vloeroppervlak is 96.000 vierkante meter, meer dan de helft van Koolhaas’ De Rotterdam, met 160.000 het grootste ‘multifunctionele’ gebouw in Nederland. De Markthal gaat 15 meter de drassige grond in om onder meer een grote Albert Heijn en een parkeergarage van drie verdiepingen met 1.200 parkeerplaatsen te herbergen. De hal is 40 meter hoog en heeft, aan voor- en achterzijde, geheel glazen gevels die bijna de hele hoogte beslaan. „Bij mijn weten is het de grootste gevel ter wereld die alleen uit glas bestaat”, zegt Hans Schröder, partner bij Provast, de projectontwikkelaar van de Markthal. „Bij harde wind kan de gevel 75 centimeter bollen”, voegt Winy Maas, een van de architecten van MVRDV, het Rotterdamse bureau dat de Markthal heeft ontworpen, eraan toe.

Gietijzer

De markthal is een negentiende-eeuws gebouwtype dat Nederland nauwelijks kent. Zeker, Amsterdam heeft zijn Centrale Markthallen uit 1934. Maar dit kloeke bakstenen gebouw is alleen bedoeld voor groothandels. Markthallen van gietijzer en glas voor het grote publiek, zoals vrijwel alle Franse en Spaanse grote steden en ook oude Engelse industriesteden hebben, kent Nederland niet. „Ondanks het regenachtige klimaat zijn Nederlandse markten van oudsher in de openlucht”, zegt Schröder. „Dat veranderde niet toen de grote steden in Nederland eind negentiende eeuw groeiden.”

Na de Tweede Wereldoorlog begonnen veel markthallen in Europa door de opkomst van supermarkten aan een langdurige neergang, die vaak eindigde in sluiting. Maar in de afgelopen decennia kregen veel markthallen in het kader van de vernieuwing van de binnensteden nieuw leven ingeblazen. Zo groeiden de markthallen van Covent Garden in Londen, na een korte sluiting in de jaren zeventig, uit tot een belangrijke toeristenattractie. Door de toegenomen belangstelling voor ‘goed’ eten, zijn in verschillende Europese steden zelfs nieuwe markthallen gebouwd, zoals de Torvehallerne Markthalle in Kopenhagen uit 2011.

Het idee voor de Markthal in Rotterdam kwam een jaar of tien geleden van het toenmalige gemeentebestuur. Er werd een prijsvraag uitgeschreven voor een combinatie van markthal en woningen. „Op een na bestonden alle inzendingen uit een voor de hand liggende combinatie van een hal met woonblokken of torens”, vertelt Hans Schröder van Provast. „Alleen in het ontwerp van MVRDV waren de woningen geïntegreerd in de hal.”

Dat juist MVRDV met een ‘hybride’ van woningen en hal kwam, was niet verrassend. In verschillende gebouwen van het bureau speelt ‘stapeling’ een rol. Zo was het door MVRDV ontworpen Nederlandse paviljoen voor de Wereldtentoonstelling in Hannover een opeenstapeling van landschappen. Verrassend is wel dat de Markthal geen stapeling maar een versmelting is van woningen en markthal: de 228 huur- en koopappartementen vormen de wanden én het dak. Woningen en hal vormen zo één immens geheel waarvan er geen tweede in de wereld is.

„Dit was dé manier om van de Markthal een grote, stedelijke hal te maken”, zegt architect Winy Maas. „In veel van onze ontwerpen draait het om heel dichte, intensieve bebouwing. Maar daar tegenover moet ook ruimte staan. Je kunt de hal vergelijken met de kerken in het oude Rome. Die fungeren ook als een soort pleinen, publieke hallen te midden van een zee van huizen. De Markthal is een kathedraal met woningen geworden.”

Geluiddicht

Veel appartementen hebben ramen die uitzicht bieden op de hal. „Eigenlijk wilde ik dat de ramen open konden”, zegt Maas. „Dan had je bijvoorbeeld je was kunnen uithangen. Maar dat is me niet gelukt. De ramen moesten helemaal geluiddicht worden.” De grootste appartementen zijn de penthouses, met ramen in de vloer. In eentje zit het vloerraam in een patio, recht boven het ruime roltrappenhuis naar de parkeergarage, zestig meter dieper.

Zoals veel kathedralen is de Markthal versierd. En niet zo’n beetje ook: ‘De Hoorn des Overvloeds’ van Arno Coenen en Iris Roskam is een kunstwerk in de overtreffende trap. Met een oppervlakte van 11.000 vierkante meter bedekt het het immense tongewelf van onder tot boven. Reusachtige frambozen, peultjes, avocado’s, koeien, lelies en vlinders, die kleurvast zijn gebrand op 4.000 aluminium platen van 1,5 bij 1,5 meter, lijken als manna uit de hemel te vallen.