Column

Utopia

Youp van ’t Hek

Las laatst dat John de Mol doorgaat met Utopia, het zoveelste programma waarin een aantal werkloze randdebielen zich de hele dag laat filmen. Ik heb het nog nooit gezien en ben ook nog niemand tegengekomen die er een seconde naar gekeken heeft. Wordt ook niet voor mij gemaakt. Andere doelgroep.

Van vorige versies van dit soort programma’s heb ik wel eens een flard opgevangen en vond dat wel geestig. Het geeft zo mooi het failliet van onze samenleving weer. De totale radeloosheid van iedereen. Zowel van de makers als van de kandidaten en de kijkers. Loeren naar een clubje autisten dat denkt dat hun leven er toe doet omdat het uitgezonden wordt op televisie. Volgens mij is comazuipen zinniger.

Dat programma wordt opgenomen in het Gooi, om precies te zijn op Crailo. Vlakbij de plek waar de bewoners van dit lommerrijke stukje Nederland hun grof vuil storten. Symbolischer kan het bijna niet.

Voordat de warhoofden van Utopia daar rondhingen was het een asielzoekerscentrum. Dat dat ook naast de vuilstort lag is misschien nog wel schrijnender. Dat centrum is een aantal jaren geleden gesloten wegens gebrek aan belangstelling. Daarom kon John het huren. Maar nu doet zich iets grappigs voor: door de dramatische ontwikkelingen in de wereld is er een grote stroom nieuwe vluchtelingen op gang gekomen. Met honderden bootjes tegelijk drijven ze vanuit het bedreigde Syrië en Irak wanhopig onze kant op.

Een aantal Nederlandse dorpen en steden wil die mensen opvangen. Zo ook de gemeente Hilversum. Maar die hebben een probleem: Johnnie zit met zijn programmaatje op Crailo, de plek die er voor bestemd is. Zijn bedrijf Talpa heeft het terrein gehuurd en zou het exclusieve gebruik geregeld hebben. Nou vraagt een mevrouw van de Hilversumse afdeling van GroenLinks of John zich van zijn humanitaire kant wil laten zien en een stukje op wil schuiven. John wil dat wel. Talpa heeft inmiddels laten weten dat zij maar een klein hoekje van het terrein gebruiken en dat de vluchtelingen de rest mogen hebben.

Ik zie meteen mogelijkheden. Vooral kijkcijfertechnisch. Waarom combineren we de zaak niet? Dus dat die Syrische en Iraakse ontheemden na hun barre tocht neerstrijken tussen die huisjes van die Utopia-deelnemers! En dat al die licht verstandelijk gehandicapte SBS-kijkers dat dan zien. Echte mensen met de angst van een oorlog in hun ogen zitten zomaar opeens tussen dat clubje Nederlanders dat door te veel welvaart en vrede al een tijd goed van slag is. Volgens mij wordt dat een regelrechte kijkcijferhit. Onze verwende krengen met hun zoetsappige geneuzel over hun doelloze bestaan in dialoog met mensen die werkelijk alles kwijt zijn. Niet alleen hun huis, maar ook hun dochters die door die laffe bivakmutsen van IS op gruwelijke wijze zijn verkracht, gemarteld en vermoord. Dat lijken me zinnige gesprekken.

Opeens komen we wel weer tot de kern van wat we hier op aarde eigenlijk doen. En vooral wat we elkaar aandoen. Dan mag eerst zo’n Utopia-stumper zijn probleem vertellen („Voelde me op mijn werk al heel lang miskend en niet serieus genomen.”) en daarna is die Syriër aan de beurt. Hij mag uiteenzetten waarom hij ondanks alles nog steeds in een of andere god gelooft. Daarna vertelt de kandidaat van John de Mol hoe vernederend het is om in de wachtkamer van de UWV te moeten zitten en daarna is het de beurt aan het Syrische gezin om te verhalen over de tocht door de woestijn, het doodsbange dobberen in het overvolle bootje en de angst dat je je familie nooit meer zal zien.

Op de een of andere manier lijkt het mij fascinerende televisie en volgens mij kan John dit format in heel veel landen wegzetten. Ook leuk dat het naast elkaar wonen van de Syriërs, Irakezen en de Nederlanders ongetwijfeld problemen oplevert. Dus ook De Rijdende Rechter kan een aantal uitzendingen op die locatie maken. Maar vooral de afwisseling tussen de problemen van de bewoners van het zwaar geteisterde Midden-Oosten aan de ene kant en de antidepressivaslikkers van John aan de andere kant lijken mij geweldig. Educatief en verfrissend. Dus ik belde John gisteren om hem dit idee aan de hand te doen. Hij lachte een beetje schamper. Wat zijn antwoord was? Ben ik al lang mee bezig!