Stiekem skypen vanuit het kalifaat

Hoe is het in de hoofdstad van de Islamitische Staat? Zelfs strenge moslims haten het brute nieuwe bestuur.

Een man grilt vlees op straat in Raqqa. De foto is van vorige week donderdag. Op het zwarte doek staat: „Islamitische Staat in Irak en de Levant, provincie Raqqa.” Foto Reuters

Toen de eerste bommen dinsdagochtend vroeg vielen, wisten de inwoners van de stad Raqqa meteen: de Amerikaanse luchtaanvallen op de Islamitische Staat (IS) zijn begonnen. De explosies waren heviger, de vlammen kwamen hoger dan bij de bombardementen door het regime van de Syrische president Assad. Overal klonk het gezoem van drones. „De luchtaanvallen concentreren zich bij het hoofdkwartier van IS”, twitterde een inwoner van de stad. „Het geluid van gevechtsvliegtuigen is duidelijk te horen.”

Ondanks de luchtaanvallen proberen de inwoners van Raqqa door te gaan met hun leven. „Winkels en markten zijn open, maar sluiten zodra er vliegtuigen te horen zijn”, vertelt Abou Moussa, de Skype-naam – om veiligheidsredenen niet zijn echte – waarvan hij zich bedient, vanuit Raqqa. „Strijders van IS proberen de indruk te wekken dat ze standvastig zijn, maar ze zijn bang, vooral de Syriërs onder hen. Ze verschuilen zich overdag en gaan alleen ’s nachts de straat op om spullen te kopen. We roken overdag in onze winkels, want ze komen zelden langs.” Het is een kleine daad van verzet, want onder IS is roken ten strengste verboden.

Van een exodus is echter nog geen sprake, zegt Abu Ibrahim Raqqawi, zoals zijn Skype-pseudoniem luidt. Hij ontvluchtte de stad twee weken geleden. „Tot nu toe gaat het slechts om honderden mensen. De meesten wachten af hoe erg het wordt. Ze zijn bang dat ze hun huis kwijtraken als ze vluchten. Of ze zijn te arm. En waar moeten ze heen? In een vluchtelingenkamp in Turkije of Irak is de situatie waarschijnlijk nog erger dan hier.”

Moussa en Raqqawi (23) hebben samen met een groep vrienden de website Raqqa Is Being Slaughtered Silently opgezet. Ze documenteren het leven in de hoofdstad van het zelfverklaarde kalifaat. IS veroverde de stad aan de oevers van de Eufraat en voert er sindsdien een schrikbewind op basis van een ultrapuriteinse islaminterpretatie. Ook alcohol en muziek zijn verboden.

IS heeft islamitische tribunalen opgericht, waar lokale conflicten snel en effectief worden opgelost. Sommige mensen zijn daar blij mee na de willekeur van het regime. Maar vermeende misdadigers ondergaan brute lijfstraffen, die vaak op het centrale Na’em-plein worden voltrokken. Bij dieven die in herhaling vallen, wordt de hand afgehakt. ‘Raqqa Is Being Slaughtered Silently’ telde dit jaar zeven kruisigingen. De rottende lijken bleven drie dagen hangen. En een lid van de groep was getuige van de publieke steniging van een vrouw die verdacht werd van buitenechtelijke seks.

Identiteitspapieren

Vooral vrouwen hebben het zwaar. Ze mogen niet zonder een lange zwarte abaya, een gezichtssluier en handschoenen de straat op. En alléén in het gezelschap van hun man of een mannelijk familielid. Want: ‘Allah houdt van bedekte vrouwen’. Een speciale politie-eenheid ziet erop toe. „Er is zelfs een man opgepakt omdat hij niet kon aantonen dat de vrouw waarmee hij op straat liep zijn echtgenote was”, zegt Raqqawi. „Hij was zijn identiteitspapieren vergeten.”

Hoewel veel inwoners van Raqqa conservatieve moslims zijn, gaan de lijfstraffen hun te ver. Ook het gedrag van de veelal buitenlandse jihadisten wekt wrevel. Ze zouden een salaris krijgen van 400 tot 1.000 dollar per maand, veel geld voor de arme lokale bevolking. „Ze gedragen zich als koningen”, zegt Raqqawi. „Ze zitten in de beste restaurants en rijden in de mooiste auto’s. ”

Beide Skype’ers maakten heimelijk foto’s en filmpjes met hun telefoons. Met gevaar voor eigen leven. „Eén van van mijn vrienden is opgepakt en onthoofd. Vier anderen zijn de stad ontvlucht nadat IS hun doodvonnis had getekend.”

Raqqawi nu dus ook. „We waren onvoorzichtig geweest; de jihadisten begonnen me te wantrouwen. Ik hoorde dat ze me wilden vermoorden.” Nu is hij in het buitenland, waar zegt hij niet. Maar hij staat in contact met vrienden en familie in Raqqa.

Bij velen overheerst woede dat de VS Assad niet bombarderen. Raqqawi: „Hij is de grootste terrorist. We vragen al drie jaar om hulp. Als de VS zich echt om onze vrijheid zouden bekommeren, dan hadden ze veel eerder ingegrepen. Vorig jaar werd er toch een ‘rode lijn’ overschreden toen hij gifgas gebruikte?”

Vooral de luchtaanvallen op Jabhat al-Nusra, de Syrische tak van Al-Qaeda, hebben veel kwaad bloed gezet. En niet alleen in Raqqa. In tegenstelling tot IS bestaat Jabhat al-Nusra voornamelijk uit Syrische strijders, die dankzij hun strijd tegen het regime veel steun genieten. „Veel mensen denken dat de Amerikanen de kant van Assad hebben gekozen.”

De mensen in Raqqa wisten dat het een kwestie van tijd was totdat de VS de stad zouden bombarderen. Het was wachten op het onvermijdelijke. Het naderende onheil werd aangekondigd door drones die sinds de toespraak van de Amerikaanse president Obama dagelijks ‘als kraaien’ boven de stad cirkelden.

Ook IS zette zich schrap. „Hun auto’s smeerden ze in met modder, om uit de lucht moeilijker zichtbaar te zijn”, zegt Raqqawi. „Bijeenkomsten met grote groepen werden zoveel mogelijk vermeden. Strijders sliepen niet langer in het centrum van de stad, maar confisqueerden huizen in buitenwijken. Ze lieten ook mensen blijven als menselijk schild.”

Hij denkt niet dat de luchtaanvallen veel zullen uithalen tegen IS. „Als ze IS willen verslaan, moeten ze eerst Assad bombarderen. Dan heeft het Vrije Syrische Leger nog maar één vijand om tegen te vechten.”