Kerken springen in gat dat participatiesamenleving achterlaat

Honderden dominees van de Protestantse Kerk Nederland (PKN) namen afgelopen week een groepsfoto op de Dam. Foto ANP / Olaf Kraak

De participatiesamenleving is een unieke kans voor kerken om maatschappelijk relevanter te worden. Dat zeggen vertegenwoordigers van grote kerkelijke gezindten en organisaties tegen NRC Handelsblad.

“De overheid stuit op de grenzen van de verzorgingsstaat en doet een beroep op de maatschappij”, zegt bisschop Gerard de Korte van het bisdom Groningen-Leeuwarden:

“Wij staan open om een bijdrage te leveren aan de sociale cohesie. Dat is van oudsher een christelijke visie. Je bent niet op de wereld voor jezelf, maar om je naasten te dienen.”

Jan Wessels, directeur van missionaire netwerkorganisatie EA-EZA, waar zo’n driehonderd kerkelijke gemeenschappen onder vallen:

“Als kerk ben je geroepen om een licht te zijn. Van betekenis te zijn. Dat is de kerk wat kwijtgeraakt. Er liggen nieuwe mogelijkheden om Jezus Christus te vertegenwoordigen in de samenleving.”

Het kabinet bezuinigt in 2015 ruim tien procent op de zorg voor thuiswonende zieken en ouderen. Gemeenten, die de verantwoordelijk voor die zorg op zich nemen, vragen hulpbehoevende burgers om een ‘eigen netwerk’ van mantelzorgers en vrijwilligers aan te boren.

PKN: herbezinnen op rol kerken in samenleving

Kerken nemen tal van initiatieven op weg naar die participatiesamenleving. Zo start de Protestantse Kerk Nederland (PKN) dit najaar in zeker vijftien kerkelijke gemeenten pilots op die moeten bijdragen tot een “herbezinning” op de rol van kerken in de samenleving, en tot een “herijking” van het pastoraat. De Middelburgse wijkgemeente Morgenster wendt zijn kerkgebouw aan voor ‘zorg- en welzijnsactiviteiten’. Kerken in Oegstgeest, Elburg en Maarssen zetten hun vrijwilligers in om ‘tijd en aandacht’ te schenken aan mensen die zorgafhankelijk zijn. De Leidse Maranathakerk wil zijn fietsenspreekuur voor minderbedeelden gebruiken om met hen – gelovig én ongelovig - gesprekken over levensvragen te voeren.

Evangeliseren – ‘zieltjes winnen’ – is volgens de kerken niet het doel van de grotere maatschappelijke deelname. “Natuurlijk hopen wij dat mensen de liturgie komen meevieren”, zegt bisschop De Korte. “Maar er moet geen verplichting uitgaan van kerkelijke hulp. Geloven kan alleen in volstrekte vrijwilligheid.”

Honderdduizenden vrijwilligers actief binnen kerken

Binnen de grote kerken van Nederland zijn ruim 400.000 vrijwilligers actief, volgens cijfers van Kaski, het Nijmeegse onderzoekscentrum voor religie en samenleving. Kaski en The Nijmegen Institute for Mission Studies becijferden in 2008 dat kerkelijk vrijwilligerswerk in Rotterdam de gemeente per jaar zeker 110 miljoen euro bespaart, vooral vanwege de kerkelijke bijdrage aan maatschappelijke hulp en psychosociale zorg.

Lees in NRC Weekend het achtergrondverhaal ‘De comeback van de kerk’.