In het kalifaat rook je stiekem in de winkel

Hoe is het in Raqqa, de hoofdstad van de Islamitische Staat? Zelfs strenge moslims haten het brute nieuwe bestuur. Alcohol en muziek zijn verboden, van dieven wordt de hand afgehakt.

Een straat in Raqqa. Op het zwarte doek aan de paal staat in het Arabisch: ‘Islamitische Staat in Irak en de Levant, provincie Raqqa’. Foto Reuters

Toen de eerste bommen dinsdagochtend vroeg vielen, wisten de inwoners van de stad Raqqa meteen: de Amerikaanse luchtaanvallen op de Islamitische Staat (IS) zijn begonnen. De explosies waren heviger, de vlammen kwamen hoger dan bij de bombardementen door het regime van de Syrische president Assad. Overal klonk het gezoem van drones. „De luchtaanvallen concentreren zich bij het hoofdkwartier van IS”, twitterde een inwoner. „Het geluid van gevechtsvliegtuigen is duidelijk te horen.”

Ondanks de luchtaanvallen proberen de inwoners van Raqqa door te gaan met hun leven. „Winkels en markten zijn open, maar sluiten zodra er vliegtuigen te horen zijn”, vertelt Abou Moussa, die zich om veiligheidsredenen bedient van een pseudoniem, via Skype vanuit Raqqa. „IS-strijders proberen de indruk te wekken dat ze standvastig zijn, maar ze zijn bang, vooral de Syriërs onder hen. Ze verschuilen zich overdag en gaan alleen ’s nachts de straat op om spullen te kopen. We roken overdag in onze winkels, want ze komen zelden langs.” Het is een kleine daad van verzet, want onder IS is roken ten strengste verboden.

Van een exodus is nog geen sprake, zegt Abu Ibrahim Raqqawi, zoals zijn pseudoniem luidt, ook via Skype. Hij ontvluchtte de stad twee weken geleden. „Tot nu toe gaat het slechts om honderden mensen. De meesten wachten af hoe erg het wordt. Ze zijn bang dat ze hun huis kwijtraken als ze vluchten. Of ze zijn te arm. En waar moeten ze heen? In een vluchtelingenkamp in Turkije of Irak is de situatie waarschijnlijk nog erger dan hier.”

Moussa en Raqqawi (beiden 23) hebben samen met een groep vrienden de website Raqqa Is Being Slaughtered Silently opgezet. Ze documenteren het leven in de hoofdstad van het zelfverklaarde kalifaat. IS veroverde de stad aan de oevers van de Eufraat en voert er sindsdien een schrikbewind op basis van een ultrapuriteinse islaminterpretatie. Ook alcohol en muziek zijn verboden.

IS heeft islamitische tribunalen opgericht, waar lokale conflicten snel en effectief worden opgelost. Sommige mensen zijn daar blij mee na de willekeur van het regime. Maar vermeende misdadigers ondergaan brute lijfstraffen, die vaak op het centrale Na’em-plein worden voltrokken. Bij dieven die in herhaling vallen wordt de hand afgehakt. Raqqa Is Being Slaughtered Silently telde dit jaar zeven kruisigingen. De rottende lijken bleven drie dagen hangen. En een lid van de groep was getuige van de publieke steniging van een vrouw die verdacht werd van buitenechtelijke seks.

Is die vrouw wel van jou?

Vooral vrouwen hebben het zwaar. Ze mogen niet zonder een lange zwarte abaya, een gezichtssluier en handschoenen de straat op. En alléén in het gezelschap van hun man of een mannelijk familielid. Want: ‘Allah houdt van bedekte vrouwen’. Een speciale politie-eenheid ziet erop toe. „Er is zelfs een man opgepakt omdat hij niet kon aantonen dat de vrouw met wie hij op straat liep zijn echtgenote was”, zegt Raqqawi. „Hij was zijn identiteitspapieren vergeten.”

Ze gedragen zich als koningen

Hoewel veel inwoners van Raqqa conservatieve moslims zijn, gaan de lijfstraffen hun te ver. Ook het gedrag van de veelal buitenlandse jihadisten wekt wrevel. Ze zouden een salaris krijgen van 400 tot 1.000 dollar per maand, veel geld voor de arme lokale bevolking. „Ze gedragen zich als koningen”, zegt Raqqawi. „Ze zitten in de beste restaurants en rijden in de mooiste auto’s.” Beide Skypers maakten heimelijk foto’s en filmpjes met hun telefoons. Met gevaar voor eigen leven. „Eén van van mijn vrienden is opgepakt en onthoofd. Vier anderen zijn de stad ontvlucht nadat IS hun doodvonnis had getekend.”

Raqqawi nu dus ook. „We waren onvoorzichtig geweest; de jihadisten begonnen me te wantrouwen. Ik hoorde dat ze me wilden vermoorden.” Nu is hij in het buitenland, waar zegt hij niet. Maar hij staat in contact met vrienden en familie in Raqqa.

Bij velen overheerst woede dat de VS Assad niet bombarderen. Raqqawi: „Hij is de grootste terrorist. We vragen al drie jaar om hulp. Als de VS zich echt om onze vrijheid zouden bekommeren, dan hadden ze veel eerder ingegrepen.”

Drones cirkelen rond als kraaien

Vooral de luchtaanvallen op Jabhat al-Nusra, de Syrische tak van Al-Qaeda, hebben veel kwaad bloed gezet. En niet alleen in Raqqa. In tegenstelling tot IS bestaat Jabhat al-Nusra voornamelijk uit Syrische strijders, die dankzij hun strijd tegen het regime veel steun genieten. „Veel mensen denken dat de Amerikanen de kant van Assad hebben gekozen.”

De mensen in Raqqa wisten dat het een kwestie van tijd was totdat de VS de stad zouden bombarderen. Het naderende onheil werd aangekondigd door drones die sinds de toespraak van de Amerikaanse president Obama dagelijks ‘als kraaien’ boven de stad cirkelden.

Ook IS zette zich schrap. „Hun auto’s smeerden ze in met modder, om uit de lucht moeilijker zichtbaar te zijn”, zegt Raqqawi. Hij denkt niet dat de aanvallen veel zullen uithalen. „Als ze IS willen verslaan, moeten ze eerst Assad bombarderen. Dan heeft het Vrije Syrische Leger nog maar één vijand om tegen te vechten.”