Ieder z’n waarheid

Thomas Erdbrink in Iran

Zoals overal in de wereld zijn ook Iraniërs geobsedeerd door de extremistische sunnieten van de Islamitische Staat (IS). In de lift, in de taxi, en op verjaardagsfeestjes praat iedereen over de in het zwart gestoken terroristen in buurland Irak.

Maar waar in de westerse wereld extremistische moslims de schuld krijgen van de groei van de Islamitische Staat, denken Iraniërs daar heel anders over.

Ik stap de lift van mijn gebouw binnen en de bekendste roddelaarster van de flat lacht me al toe. „Jij bent toch journalist, hè”, zegt ze. „Weet jij wel dat IS een Amerikaanse uitvinding is, bedoeld om het Midden Oosten te verdelen?”

Na meer dan tien jaar in deze regio te hebben gewoond, heb ik al heel wat complottheorieën gehoord. Als er in Teheran een virus rondwaart, dan komt dat altijd uit Saoedi-Arabië of een ander in de ogen van Iraniërs achterlijk land. Engeland, zo zullen alle Iraniërs je vertellen, is het meesterbrein achter al het kwaad in de wereld. De voormalige wereldmacht houdt nog steeds iedereen, en in het bijzonder Iran, onder de duim.

Meestal lach ik dan wat meewarig, of zeg: „Zo, zo. Het is me wat.” Het is belangrijk om diplomatiek te zijn in Iran.

Maar sinds de extremistische sunnieten van IS een spoor van bloed door de regio trekken, is het moeilijk om mijn mond te houden.

„Het is toch overduidelijk”, zegt de Iraans-Koerdische oom tussen twee pistachenootjes door. „IS is Amerikaans! Ze worden gestuurd door Amerikanen die ze zeggen wat ze moeten doen.”

Ik opper dat IS wellicht door fouten van de Verenigde Staten kon groeien, maar dat het me sterk lijkt dat Abu Bakr al Baghdadi een agent van de CIA is.

„Dat zie je helemaal verkeerd,” zegt de oom. „Kijk nou toch eens: hij heeft zelfs een duur horloge om. Die man is helemaal geen moslim. Al die strijders komen uit Europa.”

De Iraanse leiders denken er net zo over. Kijk niet vreemd op als president Hassan Rohani, de man die het westen en Iran dichter bij elkaar wil brengen, volgende week tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties de VS of het Westen ervan beschuldigt IS te hebben gemaakt tot wat het is.

Irans opperste leider, ayatollah Ali Khamenei, is het daar hardgrondig mee eens. Afgelopen week, toen hij het ziekenhuis mocht verlaten na een prostaatoperatie, herhaalde hij beschuldigingen dat de Verenigde Staten achter IS zitten.

Het doel zou zijn om een coalitie te smeden die de VS weer voet op de grond geeft in de regio, „om van Irak en Syrië een soort Pakistan te maken, waar ze vrij hun gang kunnen gaan”, zei ayatollah Khamenei, wijzend op het drone-leger van de VS dat ongestoord terroristen, en – per ongeluk – bruiloften in Yemen, Pakistan en Afghanistan beschoot.

Iran, met 2500 jaar geschiedenis, voelt zich altijd eenzaam. „Iedereen is altijd tegen ons”, klaagt de oom op een verjaardag. „Ze zweren altijd samen tegen ons.” Zijn vrouw knikt instemmend. „Wij zijn als een mooie vrouw. Iedereen wil ons hebben.”