De ijsvis ontdooit niet goed

Illustratie Irene Goede

Nergens is de zee kouder dan rond de Zuidpool. In de winter is het water daar soms twee graden onder nul. Normaal water bevriest al bij nul graden Celsius. Zeewater niet. Dat is veel te zout. Het bevriest pas bij temperaturen lager dan min twee. Brrr.

De meeste vissen zouden doodvriezen in dat koude zuidpoolwater. In hun bloed en in hun organen zouden ijskristallen groeien. De scherpe punten en hoeken van de kristallen prikken dan alles kapot. Weg vis.

En toch krioelen er visjes onder het Zuidpoolijs. Het zijn ijsvissen. Dat zijn koele vissen met stoere namen zoals ijskabeljauw en krokodilijsvis. Met schubben zo wit als sneeuw en helblauwe ogen lijkt het soms alsof ze zelf van ijs gemaakt zijn.

Hoe overleven deze ijsvissen de bibberkou? Biologen hebben dat nu uitgezocht. Ze zagen dat er bij deze vissen een bijzonder goedje door hun aderen stroomt. Een soort antivries. Net zoals antivries er voor zorgt dat de ruitenwisservloeistof in de auto niet bevriest, houdt dit stofje het vissenbloed ijsvrij.

Het antivries is een bijzonder eiwit in het bloed. Die eiwitten bedekken de scherpe ijskristallen als ze nog piepklein zijn. Het ijskristal krijgt niet de kans om de vis lek te prikken of om verder te groeien.

Maar soms komt er toch een klein ijskristalletje de ijsvis binnen, van buiten. Via zijn kieuwen bijvoorbeeld. Of hij slikt per ongeluk een ijskristal in bij het eten en drinken. Het ijskristalletje zit dan in de vis. Hoe komt hij daar weer vanaf?

Meestal lukt dat niet, hebben biologen nu ontdekt. Ze vonden kristalklompjes van ijs en antivries in de vissen. De ijskristallen groeien niet meer, maar ze smelten ook niet. Daarvoor moet het water een lange tijd warmer zijn dan één graad onder nul, zagen de biologen.

Maar ja, zo warm wordt het water rond de Zuidpool bijna nooit. Ja, in de Zuidpoolzomer wel, maar dat is meestal maar heel even. Het is in ieder geval niet lang genoeg om het ijs te laten smelten.

Dat ijs gaat dus nooit meer weg. Er zit écht ijs in de ijsvis.