Woede in Jakarta na ‘democratisch verraad’

Parlement schaft directe verkiezingen lokale bestuurders af, waardoor nieuwelingen als president Widodo voortaan de pas wordt afgesneden.

Joko Widodo (53) was directeur van een meubelbedrijf. Over een maand treedt hij aan als president van Indonesië. Ridwan Kamil (41) was vorig jaar nog een succesvolle architect. Nu is hij de burgemeester van Bandung, een stedelijk gebied van 8,5 miljoen inwoners. Tri Rismaharini (52) was ingenieur. Nu is ze de burgemeester van Surabaya, de tweede stad van Indonesië.

De drie zijn verschillend, maar de overeenkomsten zijn groter. Alle drie zijn rechtstreeks en onverwachts gekozen tot hun ambt, zonder lange politieke carrières. Alle drie zijn daadkrachtig en waanzinnig populair. Alle drie worden gezien als het begin van een nieuwe, corruptievrije politieke elite. Na vannacht is de kans zeer groot dat deze frisse wind niet verder zal reiken dan deze drie.

Het Indonesische parlement heeft vanochtend vroeg besloten directe verkiezingen voor lokale en regionale bestuurders af te schaffen. Daarvoor in de plaats komt een procedure die tegenstanders doet denken aan het autocratische Soeharto-tijdperk. Lokale parlementen, notoir corrupte instellingen, krijgen het recht de machtige regenten, gouverneurs en burgemeesters te benoemen. Daardoor zullen benoemingen weer via partijlijnen lopen en winnen politieke machthebbers als oud-president Megawati Soekarnoputri, oud-generaal Prabowo Subianto en miljonair Aburizal Bakrie aan invloed. Vanaf 1974 bepaalde autocraat Soeharto wie lokale overheden mocht leiden. Critici vrezen dat die tijd herleeft: de politieke elite in Jakarta, soms op duizenden kilometers afstand, grijpt de macht.

Elite regeert

Indonesiërs zijn woedend. Tussen de 80 en 90 procent van de bevolking koestert de directe verkiezingen. Democratisch verraad, schrijft de krant Jakarta Globe. Dramatische afschaffing rechtstreekse verkiezingen, oordeelt tijdschrift Tempo. Het lot van toekomstige leiders wordt helemaal bepaald door de elite in Jakarta, zegt burgemeester Ridwan van Bandung. Een zeer grote tegenslag, aldus de aanstaande president Joko Widodo.

Kostenbesparing is de officiële reden dat het parlement de verkiezingen afschaft. Indonesië kent 34 provincies en ruim 500 regentschappen. De campagnes zijn duur en kandidaten gaan schulden aan om die te financieren. Na hun overwinning komen de geldschieters – zakenlieden, bedrijven – aankloppen om gunsten. Het gevolg is corruptie, menen voorstanders. Bestuurders benoemen is goedkoper, klinkt het. Tegenstanders verwachten dat de corruptie en geldverspilling zich zal verschuiven naar de lokale parlementen en politieke partijen.

Nog belangrijker is de waarschuwing die de verliezers van de laatste presidentsverkiezingen afgeven: Prabowo en zijn Gerindra-partij en Bakrie met zijn Golkar-partij. Zij waren de grote krachten achter de afschaffing. Nog voor zijn aantreden als president lijdt Joko Widodo zijn eerste nederlaag. Het is duidelijk dat hij tijdens zijn presidentschap grote tegenwerking zal ondervinden van oud-generaal Prabowo, die Widodo nooit feliciteerde met de overwinning.

Het besluit van het parlement is de ultieme nederlaag voor scheidend president Susilo Bambang Yudhoyono. Hij ziet zijn tienjarige presidentschap als een periode van rust, waarin democratie definitief aardde in Indonesië. Pijnlijk is dat uitgerekend de parlementsfractie van zijn eigen partij diep in de nacht besloot zich te onthouden van stemming, waardoor er een ruime meerderheid voor afschaffen van deze verkiezingen ontstond. In zijn laatste dagen aan de macht weet SBY alsnog de democratie om zeep te helpen, klinkt het vandaag opvallend vaak in Jakarta.