We hebben behoefte aan economen met inzicht

Hoon viel de econoom Arnold Heertje (1934) in 2006 ten deel toen hij in zijn boek Echte Economie welvaart definieerde als ‘alles waar mensen nu en in de toekomst, waar ook ter wereld, behoefte aan hebben’. Zoals een gezonde leefomgeving, behoud van de natuur, schone lucht, kunst. Economen vonden het gezocht om de kwaliteit van het bestaan onderdeel te laten zijn van economische definities.

Een jaar na het faillissement van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers in 2008 verwachtte Heertje dat de kredietcrisis zou leiden tot een fundamentele herziening van collectieve doelen en randvoorwaarden. Dat iedereen zou beseffen dat er crisis is, ‘een overlevingscrisis, die draait om het duurzaam omgaan met ons klimaat, met water en energie en de natuur’. Omdat dat niet het geval blijkt, doet Heertje in Economie opnieuw een poging om politici, ambtenaren, etc. op het rechte pad te krijgen, want om actuele en toekomstige vraagstukken op te lossen is de economische wetenschap belangrijker dan ooit.

Volgens Heertje denken economen onterecht dat de economie heeft gefaald: ‘Er waart een misverstand door Europa. Het misverstand dat het in de economie uitsluitend gaat om geld.’ Economen dragen bij aan dat misverstand doordat ze economische gezichtspunten in geld uitdrukken. ‘Echte economie registreert alle behoeften, onderkent hun onderlinge samenhang, laat zich niet om de tuin leiden door het invoeren van geld en blijft tot het einde der tijden de worsteling begeleiden om het antwoord te vinden op de chaos, die zonder ordening, door de schaarste ontstaat.’

Als voorbeeld van de maatschappelijke invloed van de economie haalt de immer tegendraadse Heertje de problemen in de jeugdzorg aan. Perverse financiële prikkels hebben volgens hem geleid tot een ‘inhumane jeugdzorg’. ‘Al jaren is geen sprake van het beschermen van kinderen, maar meer van het geestelijk mishandelen van kwetsbare jongens en meisjes.’

Deze mening werd eerder door de rechter verboden omdat Heertje het Bureau Jeugdzorg in zijn columns ten onrechte zou beschuldigen van strafbaar, misdadig of crimineel handelen. Het heeft Heertje niet kunnen beteugelen en via de site humanisering van de jeugdzorg voert hij zijn strijd verder: aan de hand van de economische theorie van mechanism design heeft hij suggesties voor een humane architectuur van de jeugdzorg. Ook het onderwijs neemt hij, zoals vaker, onder de loep: het economieonderwijs is vervallen tot ‘borrelpraat’; bij eindexamens gaat het om tekst verklaren en rekenkunde in plaats van economisch inzicht.

Met Economie wil Heertje de koers verleggen van een beleid dat gericht is op succes in financiële en kwantitatieve zin naar een scenario waarin de kwaliteit van de samenleving vooropstaat. Hoe meet je kwaliteit? Een paar jaar geleden begon het Centraal Planbureau de effecten op de welvaart van het niveau van collectieve uitgaven in de berekeningen op te nemen. Maar omdat het planbureau niet alles kan modelleren en kwantificeren, zijn ze er bijna een jaar geleden weer mee gestopt. De nieuwe Heertje als verplichte kost voor de economen van CPB?