Verbied thuisonderwijs niet, het jaagt waardevolle gezinnen weg

Thuis leren is goed. Het stimuleert kennisuitwisseling tussen landen, meent Daniel Erasmus.

Illustratie angel boligan

Staatssecretaris Dekker van Onderwijs wil thuisonderwijs verbieden, zo heeft hij enige tijd geleden in een brief aan de Tweede Kamer laten weten. Dekkers besluit is gebaseerd op meningen, niet op feiten. Onderzoek van het ministerie van Onderwijs laat dezelfde resultaten zien als internationale studies. (Thuisonderwijs heeft ook in Nederland recht van bestaan, Verklaring van getuige-deskundigen, 28 oktober 2013).

Academisch onderzoek heeft uitgewezen dat degenen die thuis worden onderwezen meer sociaal betrokken zijn, meer tijd besteden aan vrijwilligerswerk, beter scoren op toetsen, meer wetenschappelijke studies afronden en vaker hun eindexamen halen dan schoolgaande kinderen. De reden: een-op-een-aandacht. Moeder, vader en privéleraren brengen meer tijd door met de kinderen. De combinatie van individuele begeleiding en internet (met initiatieven als Khan Academy, gesteund door Bill en Melinda Gates, MIT Open Courses en Mark Shuttleworths openbare tekstboeken) vullen eventuele lacunes van ouders en begeleiders. Vroeger zou gebrek aan kennis over quarks een belemmering kunnen zijn geweest, maar met Google binnen handbereik is leren een continuproces geworden.

Als er een plek op de wereld is waar ze onze eeuw begrijpen, is het aan de westkust van Amerika. Van Seattle, met Amazon in het noorden, Internet Archive, Google en Facebook in San Francisco, tot aan AppliedMinds in Los Angeles geven de topmensen van deze bedrijven hun kinderen thuisonderwijs. De familie Bezos van Amazon heeft haar kinderen thuisonderwezen, de familie Kahle-Austin van Internet Archive, de Wolframs (van het computerprogramma Mathematica) en de familie Hillis in Los Angeles: allemaal geven ze hun kinderen thuis les. Realiseer je, iedere keer als je je vingers over het beeldscherm van je iPhone samenknijpt om in te zoomen, dat dit noviteitje is uitgevonden door Danny Hillis die erop staat zijn kinderen thuisonderwijs te geven.

In de VS krijgen zo’n twee miljoen kinderen thuis les. Ongeveer de helft van deze gezinnen is rechtzinnig christelijk, vergelijkbaar met de ChristenUnie en SGP hier te lande. De andere vijftig procent bestaat vooral uit hoogopgeleiden, wereldburgers of regelmatig verhuizende gezinnen die de voordelen van een-op-een-onderwijs onderkennen. Thuisonderwijs is niet voor iedereen een oplossing, en dat hoeft ook niet. In Nederland gaat het om iets minder dan tweehonderd gezinnen.

Waarom zou Jeff Bezos met zijn twintig miljard dollar zijn kinderen thuisonderwijs geven? Wat weten hij en zijn vrouw Mackenzie wat u niet weet? Zij weten dat de toekomst van het onderwijs ligt in de som van ontdekkingen die thuis gedaan worden –niet in de hagelwitte papieren van het overheidsbeleid. Of zoals John Seely Brown zegt, voormalig hoofd van Xerox PARC en schrijver van A New Culture of Learning: „They want their children to be where serendipity happens.” Grote, toevallige ontdekkingen doen terwijl je eigenlijk op zoek was naar iets anders.

Wie gaf zijn kinderen de eerste iPad bij wijze van schoolboek? De eerder genoemde uitvinder van pinch-to-zoom, Danny Hillis, gaf het aan zijn kinderen, om op voort te bouwen. Hij werd geïnspireerd door de vraag hoe ze beter konden leren. Innovatie in het onderwijs komt van de zijlijn; door kleinschalige experimenten, door vallen en opstaan, niet door beleidsstukken. Zulk onderzoeksgedrag behoeft geen goedkeuring van de beoordelingsraad, het staat of valt met de gezinnen die zich daarop toeleggen. Thuisonderwijsgezinnen zijn de proeftuinen van het onderwijs van deze eeuw.

Waar zal in de toekomst onze economische groei vandaan komen, vraagt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) zich in recent onderzoek af. Hij concludeert dat groei zal ontstaan door de uitwisseling van kennis tussen landen, onderzoeksvelden en mensen. Het zijn de expatgezinnen die zo belangrijk zijn voor de verspreiding van die kennis. Zij zijn het die de circulatie op gang houden in de ‘lerende economie’ waar de WRR voor pleit. Maar als onze wetgeving thuisonderwijs dit jaar nog volledig verbiedt, dan zullen wij feitelijk mensen buitensluiten die we in het verleden altijd hebben verwelkomd.

Ik besloot Brewster Kahle en Mary Austin te bellen en vroeg: Zou je ooit naar Nederland zijn gekomen als je je kinderen hier niet had kunnen thuisonderwijzen? Kahle is een van de belangrijkste mensen van Silicon Valley. De man die de betaversie van internet lanceerde, de term big data op de kaart zette, en die, sinds 1996, iedere twee maanden een reservebestand maakte van het internet. Als backup wilde hij een kopie van zijn schatkamer meenemen naar Amsterdam. Het enige probleem was dat het gezin aan thuisonderwijs deed. Het antwoord was verontrustend. „Nee. Als we geen thuisonderwijs hadden kunnen geven, hadden we onze uitvalsbasis elders gezocht.” Op dit moment is Nederland bezig een grote schat op te bouwen: een kopie van het internet vanaf 1996 tot aan vandaag. Dat hebben we te danken aan drie ontwikkelingen: de vierhonderd jaar oude traditie om vrijheid van meningsuiting te stellen boven dogma’s, aan het glasvezelnetwerk én aan het feit dat thuisonderwijsgezinnen hier welkom zijn. Laten we de traditie voortzetten en zeker stellen dat Nederland de beste optie blijft voor deze waardevolle gezinnen om zich hier te komen vestigen.