Ook Schotse herten hebben democratie hoog in het vaandel

Niet alleen door mensen werd democratisch gestemd in Schotland afgelopen week, ook door edelherten. Ze doen dat immers dagelijks.

Besluitvorming bij Schotse edelherten is opvallend goed onderzocht. Foto Corbis

Een triomf voor de democratie, zo werd afgelopen week het vrij vlekkeloze en geweldloze proces gelauwerd rondom de mogelijke Schotse afscheiding. Het verliep wat minder bloederig dan de doorsneebesluitvorming rond buurlanden. Een triomf voor de mensheid, die anders dan het domme dier… Maar kijk, op de Schotse hoogvlakten wordt vaker gestemd, zonder hokjes of exit polls. Door edelherten. Terwijl wij denken dat ze op dominantie en agressie gebaseerde groepsbesluiten nemen.

Het Schotse edelhert is opvallend goed onderzocht. Vermoedelijk beslissen alle edelherten democratisch en subtiel, maar de open Schotse vlakten geven erg goed zicht op het besluitvormingsproces. Men ligt te herkauwen, in een grote gemengde groep. De kaken malen dommig, maar daarachter vinden persoonlijke afwegingen plaats. Schijnbaar willekeurig staat een dier op, blijft even roerloos staan – en gaat weer liggen. Even later doet een ander precies hetzelfde. En nu doen een paar dieren dat tegelijk. Ze spreken zich uit, als menselijke Schotten over hun unie met de Engelsen. Gaan of blijven?

Gaan staan is: het wordt tijd, we strekken de poten en gaan verder – voor water, voedsel of beschutting. Stemonthouding telt als tegenstem. Als de meerderheid zich heeft uitgesproken (het kantelpunt ligt meestal bij 60 procent) vertrekt de kudde.

Edelherten zijn hier niet uniek in. In Afrika gaan Kaapse buffels nog verder: de richting waarin een dier schijnbaar gedachteloos gaat staan, geeft de gewenste richting aan voor vertrek. Hier zijn ook tegengestelde stemmen, of bijstellende. Men is niet te beroerd om tot een compromis te komen. Zo nodig splitst de kudde op, zonder kwaad woord. Diezelfde buffels hadden trouwens al het vrouwenkiesrecht uitgevonden toen mensen nog geen ‘ ja’ of ‘nee’ konden zeggen.

En dichter bij huis? Grote groepsvluchten van kauwen en kraaien dwarrelen niet zomaar wat rond. Als een verblijf op een veld volgens sommigen al te lang duurt of te weinig meer oplevert, of omdat ze ruim voor het donker weer op de slaapplaats willen zijn, beginnen ze te lobbyen. Met aanstekelijke scheervluchten proberen ze de anderen ook van de grond te krijgen. Soms zijn ze te vroeg, stort hun campagne roemloos in en zitten zij even later weer aan de grond. Maar soms krijgt zo’n clubje de meute mee, en vliegt de aanstichter tussen alle krakeel met een tevreden blik.

Stemmingmakerij, maar geweldloos. In Nederland is ook het Schotse edelhert te bewonderen. Om ondoorgrondelijke redenen werd het in de Oostvaardersplassen uitgezet, in plaats van autochtone edelherten daar naartoe te laten trekken. Maar vermoedelijk spreken alle edelherten zich democratisch uit, aangenaam zwijgzaam, met af en toe een herkauwboertje.

Aan commentaren doen de dieren niet. Laatste onderzoeken spreken er voorzichtig van dat het burlen van de bokken, met ruig-hese stem, soms richtinggevend bedoeld zou zijn voor anderen. Dat is nog speculatie, maar ook dat past bij politieke processen.