Ombudsman: overheidsinspecties zijn te weinig onafhankelijk

De Nationale Ombudsman werkt niet meer samen met inspecties. „Op deze manier heeft het toezicht geen zin.”

Als de Nationale Ombudsman niet meer wil samenwerken, moet er iets aan de hand zijn.

Gisteren maakte waarnemend Ombudsman Frank van Dooren bekend dat hij zich terugtrekt uit een samenwerkingsverband met drie inspecties.

De Ombudsman stopt met deelname aan het Nationaal Preventie Mechanisme, een samenwerking met enkele inspecties: onder meer die voor veiligheid en justitie, gezondheidszorg en jeugdzorg. Het Nationaal Preventie Mechanisme is in 2011 opgericht als gevolg van het antifolteringsverdrag van de Verenigde Naties, en heeft als doel te voorkomen dat burgers die door de overheid van hun vrijheid zijn beroofd, vernederend en mensonterend worden behandeld.

Alleen: dat NPM heeft sinds de oprichting in 2011 nog geen enkel eigen onderzoek gedaan. Van Dooren: „Wij zouden graag gezamenlijk onderzoek doen naar hoe Nederland omgaat met mensen met een levenslange straf. Of naar het beleid rond opsluiting in isoleercellen. Daar zijn de inspecties niet happig op.”

De Ombudsman heeft het probleem „meermaals besproken” en stelde in april een ultimatum: als er te weinig zou veranderen, zou hij uit het verband stappen. Dat is nu gebeurd. „Op deze manier heeft het toezicht volgens ons geen zin.”

Achterliggend probleem is volgens Frank van Dooren dat de inspecties, opgericht als onafhankelijk toezichthouders, niet onafhankelijk genoeg van hun ministeries werken. „De inspecties stemmen hun onderzoeksprogramma’s af met hun bewindspersonen. In onze ogen zouden we als NPM een onafhankelijke agenda moeten bepalen en ons eigen onderzoek moeten doen.”

De Inspectie Veiligheid en Justitie is gevestigd in het gebouw van het ministerie. Ook dat tast volgens de Ombudsman de onafhankelijkheid aan. „Er moet snel werk worden gemaakt van een meer onafhankelijke positionering van de inspecties”, schrijft Frank van Dooren in een brief aan de Inspectie Veiligheid en Justitie.

Een ondercommissie van de VN gaat onderzoek doen naar het functioneren van het Nationaal Preventie Mechanisme, nu de Ombudsman eruit is gestapt. Van Dooren: „Wij denken altijd dat Nederland alles beter op orde heeft dan andere landen. Ach, in Nederland zijn de mensenrechten wel geregeld, is de heersende gedachte. Maar ik vind dat een onafhankelijke organisatie daar vrijelijk onderzoek naar moet kunnen doen.”