Nu mogen ze wel bombarderen

Nederlandse F16’s zijn vaak actief, maar de missie tegen IS is anders dan voorgaande.

Een F-16 landt op de vliegbasis in Leeuwarden tijdens een oefening, in april dit jaar Foto EPA

Natuurlijk worden er weer potten pindakaas ingepakt. Vaste prik. Maar dat is dan ook zo ongeveer het enige routineuze onderdeel van de missie tegen Islamitische Staat (IS) in Irak waarvoor Nederland F-16’s levert. Vaststaat dat acht gevechtsvliegtuigen worden gestuurd, waarvan er zes inzetbaar zijn en twee beschikbaar als reserve.

Hoeveel vliegers en ondersteunend personeel exact meegaan, en zelfs waar ze precies terecht komen, is allemaal nog niet duidelijk. Het kabinet gaat uit van maximaal 250 man (naast 130 voor het trainen van Iraakse en Koerdische strijdkrachten), maar veel is nog onzeker. Toch is er wel iets te zeggen over de invulling van deze missie. Bij de militaire inzet van F-16’s horen naast vliegers in ieder geval technici en andere onderhoudsmedewerkers, inlichtingenmensen, koks en andere verzorgers.

Los van de mensen is de beschikbaarheid van acht gevechtsvliegtuigen niet vanzelfsprekend. Hoewel Nederland officieel 61 inzetbare F-16’s heeft, zijn ze niet allemaal direct beschikbaar, integendeel. Dat bleek al in 2011 toen maar met moeite zes toestellen konden worden vrijgemaakt voor de coalitie voor Libië.

Vijf F-16’s zijn bijvoorbeeld net aangekomen op de Poolse basis Malbork, om te patrouilleren voor de luchtmachtloze Oostzeelanden. Een tiental is voor opleiding en training gestationeerd op de Tucson Air Force Base in de Amerikaanse staat Arizona. En dan is er nog een handvol toestellen van de Quick Reaction Alert (QRA) die vanaf de vliegbases Volkel of Leeuwarden het Nederlandse luchtruim of het ‘verantwoordelijkheidsgebied’ boven de Noordzee moeten vrijwaren van gekaapte verkeersvliegtuigen of rondneuzende Russische bommenwerpers. Dan blijven de toestellen die in variabele staat van onderhoud of modificatie verkeren, zoals de vier F-16’s die in juli vanuit Afghanistan terugkeerden, nog buiten beschouwing.

Dat wordt dus schrapen. Alvast duidelijk is dat de acht F-16’s die eigenlijk komend jaar waren toegezegd aan de snelle reactiemacht van de NAVO, de NATO Response Force (NRF). Daar heeft Nederland ze nu uit moeten terugtrekken. Je kunt je alvast afvragen hoe de beschikbaarheid straks zal zijn van de opvolger van de F-16, de F-35 (beter bekend als de Joint Strike Fighter). Daarvan worden er maar 37 aangeschaft.

Waar komt de uitvalsbasis?

Wáár de F-16’s voor Irak gestationeerd worden, is nog niet duidelijk. En dat is van groot belang voor de materiële en personele samenstelling van de missie. Wie neerstrijkt op een desolate landingsstrip in de woestijn heeft meer ondersteuning en materieel nodig dan wanneer een NAVO-basis wordt betrokken. In Kandahar, in Afghanistan, waar Nederlandse F-16’s in vijf jaar 18.000 vlieguren maakten, kon de luchtmacht gebruikmaken van faciliteiten van de daar gestationeerde Amerikaanse luchtmacht.

Jordanië zou een aantrekkelijke optie zijn en ligt voor de hand, gaf ook het kabinet bij de aankondiging van de missie aan. De Belgische minister van Defensie Pieter De Crem meldde woensdag dat de zes Belgische F-16’s die zijn toegezegd aan de anti-IS-coalitie in ieder geval vanuit Jordanië zullen gaan vliegen. Het land is geschikt omdat de Jordaanse luchtmacht verschillende malen overtollige F-16’s van Nederland en België heeft gekocht. De toestellen waren net gemoderniseerd waardoor de Jordaanse straaljagers weinig verschillen van die van onze luchtmacht. De ‘Europese’ F-16’s zouden dan gebruik kunnen maken van bestaande onderhoudsfaciliteiten en munitiebunkers, zoals op de bases Muaffaq en Al-Jafr, in het midden en in het zuiden van het land.

Deze F-16 is stuk ‘slimmer’ dan de oude

De huidige F-16 is overigens nauwelijks meer te vergelijken met de versie die de luchtmacht 35 jaar geleden in gebruik nam. Die eerste uitvoering kon ‘domme’ bommen gooien en Sidewinder luchtraketten voor de korte afstand lanceren. De huidige variant, die een ‘mid-life update’ heeft gehad kan bijvoorbeeld ook radargeleide raketten meenemen. Daarmee kunnen vijandelijke gevechtsvliegtuigen op tientallen kilometers worden geraakt – zoals in 1999 gebeurde met een Servische MiG-29.

Ook kunnen F-16’s inmiddels worden vol gehangen met geleide wapens die met lasers, via satellietnavigatie (GPS), of een combinatie daarvan, hun weg naar het doel kunnen vinden. De huidige F-16 beschikt ook over een zesloops Vulcan-kanon dat granaten met een kaliber van 20 millimeter kan verschieten. De recente beperking van de bezuiniging op het defensiebudget is onder meer bedoeld voor aanschaf van nieuwe radargeleide raketten.

Met één aspect van de missie zullen de vliegers en het luchtmachtpersoneel blij zijn: ze mogen precisiegeleide wapens inzetten, sterker, dat wordt de core business. Bij de Libische missie mochten Nederlandse F-16’s alleen rondjes draaien boven Tripoli. Dat leidde op de basis op Sardinië tot lange gezichten. „We doen wat de politiek ons opdraagt”, klonk het desgevraagd braaf, maar ook: „Ik heb een professioneel militaire, maar ook een persoonlijke mening.” Vliegers hadden liever ook Paveway-lasergeleide bommen afgeworpen, net als hun Belgische, Noorse en Deense collega’s. Toen besliste de politiek dat Nederland alleen de no-fly-zone in de gaten zou houden. Boven Irak wordt volop meegedaan met het ‘echte’ werk.