Leeuwarden schrikt: de rechters gaan weg

Het rechtbankbestuur wil de rechtspraak in Noord-Nederland samenbrengen in Groningen. Dat steekt.

Foto anp

Leeuwarden moet de justitiehoofdstad van het noorden blijven. Als de rechtbank wil centraliseren, moet dat in de Friese hoofdstad en niet in Groningen gebeuren. Dit stelt de Friese commissaris van de koning John Jorritsma (VVD). Hij wordt gesteund door zijn Groningse collega Max van den Berg (PvdA).

Sinds een week is Friesland in rep en roer. Zal de rechtspraak er verdwijnen? Het noordelijk rechtbankbestuur wil 350 medewerkers van de gefuseerde rechtbank Noord-Nederland uit Assen (150) en Leeuwarden (200) binnen vijf jaar naar Groningen overhevelen. Althans, dat is het voornemen van het rechtbankbestuur. „Geen plan”, beklemtoont woordvoerder Natascha van ’t Hooft keer op keer. „Een voornemen.”

De onrust is er niet minder om. Een verdere ontmanteling dreigt van Leeuwarden, dat een rechtbank en een gerechtshof heeft, vrezen Friese rechters, bestuurders, politici en advocaten. Vorig jaar verhuisden zestig medewerkers van het Openbaar Ministerie (OM) van Leeuwarden naar Groningen.

Jorritsma noemt Leeuwarden een logischer keuze, als de rechtspraak dan toch geconcentreerd moet worden. „Hier staan vrij nieuwe gebouwen en is er door het vertrek van het OM meer ruimte. In Groningen moet worden bijgebouwd.” De Groningse commissaris Van den Berg is het met hem eens. „Wij steunen onze collega’s in Leeuwarden. Een rechtbank is een speciaal fenomeen. Ik snap de zorg.”

De verplaatsing is bedoeld om de kwaliteit van de rechtspraak te verhogen, zegt rechtbankwoordvoerder ’t Hooft. „Drie locaties werken belemmerend. Als je op één plek zit, kun je elkaar makkelijker vervangen en beter overleggen.” In Leeuwarden en Assen blijven wel zittingen plaatsvinden.

Het rechtbankbestuur begrijpt de commotie, maar wil niet op het centralisatieplan ingaan. Zaterdag hekelden de Friese rechters samen in een ingezonden stuk in de Leeuwarder Courant het voornemen om het personeel „zonder vooraankondiging” over te hevelen. De reden die het rechtbankbestuur geeft – de kwaliteit van de rechtspraak – noemen zij „ongefundeerd en ergerlijk”. Hun angst is dat overplaatsing naar Groningen een tussenstap is naar het verdwijnen van een volwaardige rechtbank uit Friesland. Bovendien zijn ze bang dat de rechtspraak verder van de Friese burger komt af te staan.

De drie noordelijke rechtbanken zijn begin vorig jaar gefuseerd. Hierbij verklaarde rechtbankpresident Daan Keur nog dat er drie „vitale locaties” zouden blijven bestaan. In de Leeuwarder Courant stelde hij onlangs echter dat het fusieproces niet naar wens verloopt. „De verschillende culturen en tradities zijn blijven bestaan.”

Keur wil van die eilandjescultuur af. De beste oplossing daarvoor zou centralisatie in Groningen zijn. Zelf wil hij niet reageren.

Dat er problemen binnen de rechtbank zijn, blijkt onder meer uit een uitgelekt onderzoek van juni 2014. Daaruit blijkt onder medewerkers weinig vertrouwen in het rechtbankbestuur. Op de stelling: „Ik heb vertrouwen in het bestuur” geven ze het rapportcijfer 3,6.

De Leeuwarder burgemeester Ferd Crone (PvdA) trok vorige week aan de bel bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. Een „doorgerekend verhuizingsplan” is er niet, stelt hij. „Ook de ondernemingsraad, de Raad voor de Rechtspraak [het overkoepelend bestuur van de gerechten] en uiteindelijk de minister moeten er nog mee instemmen.” Zo ver komt het niet, verwacht hij. Een verhuizing is in strijd met de Wet herziening gerechtelijke kaart (2012). Daarin staat „glashelder” dat de Friese hoofdstad een zittingslocatie moet blijven, aldus Crone. Dit bevestigt het ministerie.

Overigens zal een eventueel besluit om administratief rechtbankpersoneel over te plaatsen, worden getoetst aan het rijkshuisvestingsbeleid. Volgens Crone is daarbij afgesproken dat Leeuwarden geen banen meer zal verliezen. „De Tweede Kamer nam twee jaar geleden een motie aan, waarin stond dat Leeuwarden moet worden ontzien.”

Het Friese Statenlid Sybren Posthumus (FNP) is er niet gerust op. „Er kan veel op papier staan, maar soms is de praktijk anders. Opstelten moet nu ingrijpen.”