Dit had ‘Machiavelli’ niet voorzien

Topman Alexandre de Juniac staat bekend als een scherp onderhandelaar, maar lijkt nu zowel de steun van de piloten als van de Franse regering te hebben verspeeld.

Het was de eerste dag van de pilotenstaking bij Air France, maandag 15 september. Op vliegveld Roissy stond topman Alexandre de Juniac in een roodgekleurd hesje het grondpersoneel bij om door de staking getroffen passagiers op te vangen en van informatie te voorzien. „Dank voor uw geduld”, voegde hij iedere boze passagier toe die op zijn pad kwam. Zijn stemming leek nog zonnig.

Enkele dagen eerder had hij tegenover tientallen Franse en Nederlandse journalisten in Parijs met trots zijn langverwachte plannen gepresenteerd om na de ingrijpende reorganisatie van de afgelopen jaren Air France-KLM met een uitgebreid Transavia ook weer winstgevend te maken.

De Juniac wist toen al weken dat de piloten zich niet zonder slag of stoot bij zijn plannen zouden neerleggen. „Machiavelli”, noemde de machtige pilotenvakbond SNPL hem in een eerste publieke verklaring in september.

De piloten voelden zich „gemanipuleerd” door de président-directeur général die, volgens hen, al te zeker van zichzelf was. Volgens De Juniac, die bekend staat om zijn on-Franse openheid en heldere manier van communiceren, ging de staking maar om één ding: interne vakbondsverkiezingen, en dus de macht van de bonden zelf.

Terwijl De Juniac de reorganisatie van Air France-KLM (5.000 banen weg in twee jaar) relatief soepel langs de bonden had geloodst, hadden juist pilotenbonden vanaf zijn aantreden in 2011 bij Air France en twee jaar later als baas van de holding direct grote moeite met hem. „Vanaf zijn aantreden heeft hij alle eerdere akkoorden willen intrekken”, zei een woordvoerder van vakbond SPAF in Le Monde.

Maar dat hun staking zó uit de hand zou lopen, lijkt De Juniac niet te hebben voorzien. Vandaag blijft voor de twaalfde dag de helft van de toestellen van Air France aan de grond. De kosten van de staking, de langste sinds 1971, zijn volgens het bedrijf opgelopen tot 250 miljoen euro. De operationele winst over 2013 bedroeg 130 miljoen euro. De piloten nemen geen genoegen met het voorstel van de directie om Transavia Europe te annuleren. Ze eisen gelijke voorwaarden voor alle piloten, ook de piloten die verhuizen van Air France naar Transavia France.

De Juniac heeft een taxatiefout gemaakt, zeggen analisten en in Franse kranten geciteerde anonieme overheidsfunctionarissen nu. Hij is verzwakt en de vraag is of hij aan kan blijven. In 1993 sneefde een van zijn voorgangers, Bernard Attali, na een lange staking bij Air France.

Terwijl de Franse regering, nog altijd voor bijna 16 procent eigenaar ven het bedrijf, hem de eerste week van de staking steunde, leek staatssecretaris van Transport Alain de Vidalies hem deze week te laten vallen door, volgens Air France „prematuur”, op de radio te verklaren dat het project Transavia Europe van de baan was. „Air France is in gevaar”, dramatiseerde premier Manuel Valls woensdag. Het enige wat volgens hem telt is dat de piloten weer aan het werk gaan.

Nu bemoeit de Franse staat zich traditioneel wel vaker met Franse bedrijven, ook als ze geen aandeelhouder is. Maar Air France is als nationale trots een geval op zichzelf. Het bedrijf mag niet omvallen – en dat weten de piloten ook. Benoemingen zijn politiek.

Ook die van De Juniac. Toen hij in 2013 Jean-Cyril Spinetta opvolgde als topman van de holding, had hij onder de vleugels van oud-president Sarkozy al een lange carrière in het Franse schemergebied tussen politiek en (publiek) bedrijfsleven achter de rug.

Ironisch genoeg werd hij altijd geprezen om zijn onderhandelingskwaliteiten. Hij kon goed luisteren, vonden de bonden, en toonde leiderschap als dat nodig was.

Die eigenschappen hebben hem deze weken in de steek gelaten. Terwijl volgens De Juniac de plannen voor Transavia Europe „onontbeerlijk” waren voor Air France-KLM heeft zelfs het intrekken van die plannen de staking niet gestopt. Zelfs „na zestig uur onderhandelen”, zei De Juniac, met zware wallen onder zijn ogen, deze week op een ingelaste persconferentie waar hij zijn woede over de „onredelijke” bonden nauwelijks kon inhouden.

„Geen enkele luchtvaartmaatschappij is onsterfelijk”, zei hij dreigend over de toekomst van Air France-KLM. „En een bestuursvoorzitter ook niet”, voegde een piloot daar dinsdag tijdens een manifestatie voor het Franse parlement aan toe.