Waarom doet Nederland niet mee aan de actie in Syrië ?

Nederland beperkt de aangekondigde militaire acties tot boven Irak. Volgens het kabinet bestaat er „momenteel geen internationale overeenstemming over de vraag of er sprake is van een volkenrechtelijk mandaat voor militaire inzet in Syrië’’.

De mandaatvraag ligt zeker in de binnenlandse politiek zeer gevoelig. De vraag of de door het kabinet-Balkenende „politiek” gesteunde Amerikaanse inval in Irak van 2003 volkenrechtelijk gelegitimeerd was, leidde tot scherpe verdeeldheid in de Tweede Kamer.

Een onderzoekscommissie onder leiding van de jurist Davids concludeerde in 2010 dat Amerikaanse actie van destijds „een adequaat volkenrechtelijk mandaat ontbeerde”.

Dat adequaat mandaat bestaat volgens vicepremier Asscher nu wel voor acties boven Irak. In de coalitie hecht de PvdA sterk aan een volkenrechtelijk mandaat. De VVD is minder stellig en spreekt liever over volkenrechtelijke grondslag. Nederland heeft „begrip” voor het feit dat de Amerikanen wel boven Syrië acties uitvoeren, maar Asscher weigerde dit als „politieke steun” te kwalificeren.

De Amerikaanse acties boven Syrië worden uitgevoerd in samenwerking met een aantal landen uit de regio, maar behelzen geen samenwerking met het Syrische regime van president Assad, stelt het kabinet.

Het recht op zelfverdediging is één van de voorwaarden voor het verkrijgen van een volkenrechtelijk mandaat. Dat geldt dan voor een dreigende gewapende aanval uit een andere staat. Op dit moment valt volgens het kabinet voor Syrië „niet met stelligheid te zeggen of er sprake is van zelfverdediging als volkenrechtelijk mandaat”. Dit komt doordat de dreiging niet afkomstig is van een staat, maar van een gewapende groep zoals IS.

Voor Irak speelt dit allemaal niet. De bijdrage van Nederland is gebaseerd op een verzoek van de Iraakse autoriteiten om militaire steun. Dit verzoek werd op 25 juni bij de Verenigde Naties ingediend en op 20 september herhaald.

Minister Hennis (Defensie, VVD) wilde gisteren in een toelichting op de plannen niet uitsluiten dat Nederland in een later stadium alsnog in actie zal komen boven Syrië. „De deur is niet in het slot”, zei zij. Maar zo’n actie zal dan wel juridisch gelegitimeerd moeten zijn.