Obama: IS-strijd draait om ziel moslimjeugd

Bij de VN riep president Obama de wereld op zich onder leiding van de VS te verenigen tegen gewelddadige ideologieën als die van IS.

President Obama heeft de strijd tegen Islamitische Staat (IS) in Irak en Syrië gisteren bij de VN bestempeld als onderdeel van een veel bredere missie die lang zal duren: de bestrijding van gewelddadig extremisme, vooral in de islamitische en Arabische wereld. Hij riep de hele wereld, en in het bijzonder moslims, op om zich bij die missie aan te sluiten.

Obama zei dat gisteren in een toespraak tot de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.

Vaak heeft Obama gezinspeeld op een bescheidener rol van de VS in de wereld, maar nu eiste hij in zijn speech voor Amerika op allerlei terreinen een leiderschapsrol op: in de oorlog tegen IS, bij de confrontatie met Rusland over Oekraïne en bij de hulpverlening bij de ebola-epidemie.

Obama verzekerde dat Amerika niet in oorlog is met de islam, en dat ook nooit zal zijn. Over het geweld dat IS in naam van dat geloof begaat, zei hij: „Geen enkele god keurt zulke terreur goed.” En hij riep de verzamelde staatshoofden en regeringsleiders in de zaal op om met hem „concrete stappen te zetten om het gevaar van religieuze fanatici aan te pakken”. Hij beloofde dat de VS voor de lange termijn bij het Midden-Oosten betrokken zullen blijven.

De rede voor de VN bood hem de eerste gelegenheid om voor de wereldgemeenschap uiteen te zetten waarom Amerika zich toch weer in een oorlog in het Midden-Oosten stort, terwijl Obama zich de afgelopen jaren juist zo had ingespannen om de Amerikaanse rol in Afghanistan en Irak af te bouwen. Uitdrukkelijk zei Obama dat de Verenigde Staten met de aanvallen op IS niet op eigen houtje handelen, maar samen met een brede coalitie van tientallen landen.

Later op de dag zat Obama een speciale bijeenkomst van de Veiligheidsraad voor, over het aanpakken van jihadgangers. Behalve Rusland en China werden alle leden van de raad vertegenwoordigd door hun staatshoofd of regeringsleider.

Unaniem nam de raad een resolutie aan die landen aanspreekt op hun verantwoordelijkheid om het uitreizen en financieren van terroristen in spe te verbieden. Hoewel Nederland niet in de Veiligheidsraad zit, mocht premier Rutte de raad toespreken – een uitzonderlijke gebeurtenis voor een Nederlandse minister-president. Rutte greep de gelegenheid aan om de raad het besluit van gisteren mee te delen dat Nederland zal deelnemen aan de coalitie tegen IS.

In de prekerige stijl die in de Algemene Vergadering van de VN bij veel sprekers geliefd is, zei Obama eerder op de dag dat de wereld een collectieve verantwoordelijkheid heeft om extremisme aan te pakken en jongeren een alternatieve visi e te bieden – één waarin samenwerking tussen religies mogelijk is. „Het is tijd voor een nieuw pact tussen de beschaafde volkeren van deze wereld om oorlog uit te roeien bij zijn meest fundamentele bron: het bederf van jonge geesten door gewelddadige ideologie.”

Maar Obama, die in 2009 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg, sprak tegelijk als een oorlogspresident. Hij noemde IS een ‘netwerk van de dood’. „De enige taal die dit soort moordenaars verstaat”, zei hij, „is de taal van het geweld”. Hij herhaalde nog eens het doel van de oorlog tegen IS: deze organisatie „af te breken en uiteindelijk te vernietigen”.

Zo plaatste Obama de aanvallen in Irak en Syrië op twee manieren in een breder perspectief. De missie is een gezamenlijk verantwoordelijkheid en inspanning van de landen die het met Amerika eens zijn. En: de strijd gaat om meer dan alleen de uitschakeling van deze groep extremisten. Het gaat om de ziel van vooral de jeugd in de islamitische en Arabische wereld.

Opmerkelijk was dat Obama een nieuwe draai gaf aan zijn verzekering van enkele weken geleden dat IS in feite niets met de islam te maken heeft. Nu zei hij dat het tijd is voor de wereld, „en vooral de moslimgemeenschappen”, om de ideologie van van Al-Qaeda en ISIL (zoals hij IS noemt) te verwerpen. Over de spanning tussen sunnieten en shi’ieten in het hele Midden-Oosten zei hij: „Dat is een strijd die niemand wint.”

Hoe de oorlog tegen IS in de praktijk beslecht kan worden, zei Obama niet. Wel zei hij over Syrië dat uiteindelijk alleen een politieke oplossing voor het conflict denkbaar is. „Cynici kunnen zeggen dat dat er nooit van komt. Maar er is geen andere manier om een eind te maken aan deze waanzin.”