I’m a feminist. Fuck me!

Beyoncé, Emma Watson, Jennifer Lopez: ze staan voor vrouwenrechten. Maar wat ze ook doen, ze worden meteen afgerekend op hun uiterlijk en hun seksualiteit. Want: ben je feminist als een hele clip lang je billen het scherm vullen?

Ze leek deze week heel even dood. Nadat Emma Watson zaterdag een speech voor de Verenigde Naties had gegeven, werd de 24-jarige actrice doodverklaard op Twitter. #RIPEmmaWatson was zelfs trending topic.

Reden voor de plotselinge doodverklaring: Watson, die ‘Women Goodwill Ambassador’ van de VN is, had het gewaagd zichzelf tijdens de speech een ‘feminist’ te noemen. En ze zei dat mannen ook baat hebben bij feminisme – de inzet van de nieuwe HeForShe-campagne van de VN.

Emma Watson is niet de enige beroemde, begeerlijke en succesvolle vrouw die zich opwerpt als feminist. In december vorig jaar plaatste Beyoncé een kort essay op de site The Shriver Report. „Gelijkheid wordt pas bereikt wanneer mannen en vrouwen gelijk betaald worden en gelijk respect krijgen”, schreef ze. In het nummer ***Flawless gebruikt ze een sample van de Tedtalk ‘We should all be feminists’ van de Nigeriaanse schrijfster en feministe Chimamanda Ngozi Adichie.

Dit voorjaar stond, onverwacht, een andere zangeres op voor vrouwen: Jennifer Lopez. In de clip van het nummer I Luh Ya PaPi (ja, echt) loopt J.Lo met opgeheven hoofd door een slaapkamer, waar twee halfnaakte mannen op het bed liggen. Mannen als object, de rollen omgedraaid.

En Facebook-directeur Sheryl Sandberg lanceerde dit jaar een campagne tegen het ‘b-word’: #banbossy – „Als een jongen assertief is, wordt hij een leider genoemd. Als een meisje hetzelfde doet, riskeert ze bazig genoemd te worden.”

Deze acties tonen aan: feminisme is in, en de beroemde ambassadeurs geven het een ander imago. Een journalist van het Amerikaanse tijdschrift Time, Jessica Bennet, deed dataonderzoek naar de perceptie van feminisme. Militant. Radicaal. Mannenhaters. Dat waren de woorden die naar boven kwamen na bestudering van twintig jaar nieuwsaandacht. Maar, schreef Bennet, onderzoek je Twitter, dan gebeurt er iets heel anders. Zoek daar op ‘feminist’, en bijna het enige andere woord dat naar boven komt is Beyoncé.

Neoliberaal feminisme

De vraag is: kun je op alles het label feminisme plakken? De Amerikaanse publicist Roxane Gay, die onlangs de bundel Bad Feminist publiceerde, vindt van niet. Maar, zegt ze in de Britse krant The Guardian, „ik denk graag dat feminisme (naast het afwerpen van onderdrukking) vrouwen in staat stelt om keuzes te kunnen maken. Zelfs als dat keuzes zijn waarmee andere feministen het oneens zijn.”

Als voorbeeld noemt Gay Beyoncé. Na haar ‘coming out’ als feminist brak een discussie los. „Hoezo pleit een vrouw die in een string over het podium huppelt nou ineens voor gelijkheid tussen vrouwen en mannen?”, vroeg een journalist in Opzij zich af over het optreden van Beyoncé.

Feminisme stelt vrouwen in staat om seksueel provocatief te zijn, schrijft Gay. Om met hun lichaam te doen wat ze willen. „Ze is sexy, inderdaad, maar op haar eigen voorwaarden.”

Dit soort powerfeminisme is een neoliberaal feminisme, volgens documentairemaakster Sunny Bergman. „Een bepaalde vorm van sexyness inzetten, levert gewoon geld op. Beyoncé is on top of her game. Maar je wilt haar niet afrekenen op haar string, dat is weer ‘slutshaming’.” Al geeft het Bergman ook een dubbel gevoel. „Als ze zingt dat girls heersen over de wereld, dan denk ik: dat is gewoon niet waar.”

De billen van J.Lo

Wanneer een vrouw zich publiekelijk uitspreekt, is ze al snel een doelwit, zeker als het gaat over een beladen onderwerp als feminisme. Net als Beyoncé wordt het Jennifer Lopez – na haar feministische statement – verweten dat ze zich voor een feminist wel heel erg bloot kleedt. In haar nieuwe video Booty, die vorige week verscheen, heeft Lopez zichzelf weer tot ‘object’ gemaakt, vinden critici. Die clip draait voornamelijk om haar billen (en voor de rest om de billen van Iggy Azalea, met wie ze het nummer opnam).

Ook Emma Watson kreeg ervan langs. Begin deze week kwam de website emmayouarenext.com online, waarop met naaktfoto’s van Watson werd gedreigd. Op de site stond een logo van de beruchte blog 4chan, waarop eerder deze maand naaktfoto’s van sterren verschenen. Ernaast de tekst: „Never forget, the biggest to come thus far.” Een timer telde af naar de dag waarop de naaktfoto’s zouden verschijnen; gisterochtend zouden ze online komen.

Roxane Gay leek haar gelijk te krijgen. Eerder deze maand schreef ze een stuk in The Guardian, naar aanleiding van de tientallen privéfoto’s van beroemde vrouwen die toen online werden gezet. „Dit is wat we moeten onthouden. Vrouwen kunnen niet op een bepaalde manier seksueel zijn zonder gevolgen. Vrouwen kunnen niet naakt of provocerend poseren, voor hun geliefde of voor zichzelf, zonder consequenties. We moeten nooit vergeten hoe de regels anders zijn voor meisjes.”

Sunny Bergman merkte het toen ze Beperkt Houdbaar had gemaakt, een kritische documentaire over de cosmetische industrie. Ze kreeg hatelijke mailtjes over hoe lelijk en gefrustreerd ze was. „Op het moment dat je een feministisch standpunt inneemt, word je als vrouw afgerekend op je uiterlijk of seksualiteit.”

Mannen spelen de hoofdrol

De naaktfoto’s van Watson, die kwamen er niet. De site waarop werd gedreigd de foto’s te publiceren bleek niet verbonden te zijn aan 4chan. Online wordt druk gediscussieerd over wie erachter zat, maar duidelijk is dat het dreigement in elk geval niet serieus was.

Maar de haat was dat wel.

De Amerikaanse site deathandtaxesmag.com verzamelde reacties op 4chan: „She makes stupid feminist speeches at UN, and now her nudes will be online, HAHAHAHAHAHAHAH.”

Ook werd de hashtag #RIPEmmaWatson trending op Twitter. Er ging een plaatje rond op internet: een fake-nieuwssite die aankondigde dat de actrice dood gevonden zou zijn in een hotelkamer. Het Amerikaanse blog Jezebel vatte de vijandige reacties op Watsons VN-toespraak samen: „THE NERVE OF YOU, HERMIONE. STICK TO HORCRUXES AND WHATNOT.”

„Als mensen zich openlijk ergens over uitspreken, is het voor anderen blijkbaar toch interessant om zich daar tegen te keren”, zegt socioloog Laurens Buijs van de Universiteit van Amsterdam. Het is een dynamiek die hij vaker ziet bij klassieke thema’s, zegt hij. Als voorbeeld noemt hij Zwarte Piet. „We denken in een moderne samenleving te leven waarin een hoop dingen zijn afgesloten. Iedereen is toch tegen racisme of ongelijkheid? Maar toch blijkt iedere keer opnieuw dat niet iedereen daar hetzelfde beeld van heeft. Onderwerpen moeten opnieuw worden opengegooid en besproken.”

En niet alleen tussen vrouwen onderling, maar ook met mannen: die spelen een hoofdrol in het nieuwe feminisme. HeForShe richt zich in de eerste plaats op mannen – en dat is voor het eerst in een campagne van de Verenigde Naties. Watson tijdens haar speech: „Hoe kunnen we de wereld veranderen, als maar de helft van de mensheid mag meedoen?”

Op de doodverklaring die ze kreeg nadat ze dit zei, reageerde Watson niet. Zij bleef alleen foto’s retweeten van mannen die bordjes dragen met de hashtag HeForShe, de campagne waar het allemaal om begonnen was.