Column

De leegte van een versleten huwelijk

Documentaire Partes de una familia (VPRO).

Precies een jaar geleden nam de jury van het Nederlands Filmfestival een moedig besluit door het Gouden Kalf voor de beste lange documentaire toe te kennen aan Partes de una Familia van de in Amsterdam wonende Mexicaanse regisseur Diego Gutiérrez. Niet dat het veel mensen is opgevallen overigens, want de publiciteit rond de prijzen in publieksonvriendelijke categorieën is miniem.

Het is ook nog eens het soort documentaire dat je niet zou kunnen afsluiten met een gironummer om een of ander onrecht te bestrijden of waar je een grappige scène uit zou kunnen vertonen in De TV Draait Door of RTL Late Night.

Sterker nog: het modieuze voorschrift dat elk kunstwerk, persoon of zelfs liedje een verhaal moet vertellen, gaat voor deze film niet op. Je moet het verhaal zelf bedenken, aan de hand van minieme aanwijzingen.

Na een kort, relatief onopgemerkte tournee dit voorjaar in de filmtheaters werd een verkorte versie (teruggebracht van 83 naar 59 minuten) gisteravond laat uitgezonden door de VPRO, onder de Engelse titel Parts of a Family.

Ook deed Gutiérrez een concessie aan de televisiekijker door in voice-over uit te leggen waar we naar kijken en hoe het verder ging, na de parachutesprong van zijn vader Gonzalo op diens tachtigste verjaardag. Hij brak veel later zijn heup over een stoepje en verhuisde naar een verzorgingshuis. Moeder Gina vertrok ook van het enorme landgoed aan de rand van Mexico-Stad, waar het echtpaar omringd door personeel glorieus langs elkaar heen leefde.

Wat de films van Gutiérrez, opgeleid als beeldend kunstenaar, zo goed maakt is dat je meer ziet en voelt dan je hoort en met je verstand begrijpt. Dat was ook al zo in het schitterende Sporen over wat een alleenstaande zonderling in zijn appartement achterlaat. Je hoort de tijd tikken en ervaart de leegte.

Het lukt dit keer, op één cruciale scène na, niet eens om de vader, een gepensioneerde arts met literaire ambities, en verbitterde moeder uit de hoogste kringen samen in beeld te krijgen. Er zijn verwijten en kwetsuren, maar er is vooral de angst van de bourgeoisie in een arm land om te verliezen wat je achter hoge muren verzameld hebt. Gonzalo hecht aan zijn boekencollectie en als je uit elkaar gaat, vind dan maar eens een ruimte waar die ook in zou passen.

Regelmatig verschijnt het echtpaar in split screen, ieder verzonken in eigen besognes. Het wordt gepresenteerd als een feit, waar je verder ook niet al te moeilijk over moet doen. De tijd van grote conflicten is allang voorbij, zo gaat het gewoon op een zeker moment tussen mensen die elkaar uit angst niet los durven laten. Ik moest af en toe denken aan momenten uit Bergmans Scènes uit een huwelijk.

Ook op internationale festivals werd Partes de una Familia enthousiast onthaald. Hier had ik er nog bijna niemand over gehoord. Het is dit soort abstracte, kunstzinnige documentaires dat het de komende jaren moeilijk gaat krijgen, omdat je niet in tien woorden kunt uitleggen wat er zo goed aan is.