Wij ook niet, zeggen andere landen. Nou ja, niet echt. Soms

De Verenigde Naties hebben zelfs in een verklaring vastgelegd dat landen niet zouden moeten betalen voor vrijlating van gijzelaars. Toch worden sommige landen daarvan wel beschuldigd. Bovendien zijn soms ook bedrijven betrokken bij zulke deals.

Opeens waren ze vrij. Vier Franse journalisten die bijna een jaar eerder in Syrië waren ontvoerd. Twee verslaggevers en twee fotografen werden afgelopen april onverwachts gedropt bij de Turkse grens. Maandenlang vastgehouden in de ondergrondse cellen van IS en toch hadden ze het overleefd. Niet onthoofd zoals hun Amerikaanse collega’s onlangs overkwam.

Zoals gebruikelijk zeiden de Franse autoriteiten niets over de eventuele betaling van losgeld. Alom wordt aangenomen dat het wel is betaald. Terwijl dat sinds begin dit jaar toch echt voorbij moest zijn. Unaniem nam de VN-Veiligheidsraad, inclusief Frankrijk, in januari een resolutie aan waarin landen werd opgeroepen niet langer te betalen voor de vrijlating van gijzelaars. „Iedere betaling is een aanmoediging voor een nieuwe ontvoering”, zei de Amerikaanse VN-ambassadeur Samantha Power. De beoogde ontvangers van de boodschap waren vooral Europese overheden. De Amerikanen (en Britten) zeggen niet te onderhandelen met terroristen en ook geen losgeld te betalen. Ze beschuldigen landen als Frankrijk, Duitsland en Italië ervan dat wel te doen.

Vicki Huddleston bijvoorbeeld, voormalig Amerikaans ambassadeur in Mali, zei begin vorig jaar nog dat Frankrijk, tevergeefs, flink had betaald om vier Franse gijzelaars in dat land vrij te kopen. De vier werden vastgehouden door Al-Qaeda-in-de-Islamitische-Maghreb. „Frankrijk betaalde 17 miljoen dollar. Zoals altijd bij losgeld werd het indirect betaald, via de Malinese regering, die het deels doorsluisde naar de salafisten”, zei Huddleston tegen een televisiezender in Frankrijk.

Niet betaald, zei de Franse regering. Wel betaald, schreven de media

De Franse regering ontkende losgeld te hebben betaald. In tegenstelling tot in Nederland, waar we nauwelijks iets horen over de in Mali ontvoerde Sjaak Rijke, zijn gijzelaars in Frankrijk vaak volop in het nieuws. Dagblad Le Monde en persbureau AFP noemden bij de vrijlating van deze vier Fransen concrete bedragen van rond de 20 miljoen euro. Waar kwam dat geld dan vandaan? Een verklaring werd gegeven door de dochter van een van de Fransen die destijds vast bleef zitten. Zij zei dat de vier waren vrijgekocht door hun werkgever, energiebedrijf Areva. Haar vader, Serge Lazarevic, is een zelfstandig zakenman (en dus niet werkzaam voor Areva) was niet betrokken bij de deal. Net als de Nederlander Sjaak Rijke, treinmachinist bij de NS, wordt Lazarevic vermoedelijk nog altijd door Al-Qaeda in Mali vastgehouden.

Het zijn dus niet per se overheden die de portemonnee trekken, maar ook werkgevers. Die ontvangen daarbij diplomatieke ondersteuning van regeringen bij het leggen van contacten en het overdragen van losgeld. Toch is wel zeker dat Europese overheden ook betalen. Het is onwaarschijnlijk dat Franse nieuwsorganisaties afgelopen voorjaar al het vereiste losgeld voor de journalisten op tafel hebben gelegd.

Er zijn ook andere voorbeelden van betalingen door overheden. In 2006 eiste de belangrijkste consumentenorganisatie van Italië dat de regering het losgeld dat was betaald voor Italiaanse gijzelaars in Jemen zou terugstorten in de staatskas. De organisatie vond het vrijkopen van de vijf Italianen schandelijk, aangezien ze tegen alle adviezen in waren afgereisd.

Nederland zal nooit betalen, stelt het ministerie van Buitenlandse Zaken

Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken laat weten dat Nederland niet zou betalen. „Nederland onderhandelt niet en betaalt geen losgeld”, zegt hij in een korte verklaring. Dat is al jaren het officiële standpunt. Ook toen Arjan Erkel in 2004 werd vrijgekocht bij zijn radicaal-islamitische gijzelnemers op de Kaukasus. Voor de medewerker van Artsen zonder Grenzen werd 1 miljoen euro betaald. Hoezeer een individuele gijzelingszaak een schijnbaar principiële regering onder druk kan zetten is destijds wel gebleken. De Nederlandse regering hield naar eigen zeggen vast aan de officiële lijn en betaalde zelf dus niet, maar was wel bereid om het gewenste bedrag voor te schieten voor Artsen zonder Grenzen. Na Erkels vrijlating ontkenden alle partijen dat er überhaupt was betaald, maar dat bleek al snel niet te kloppen. De regering eiste uiteindelijk geld van Artsen zonder Grenzen, terwijl de hulporganisatie verklaarde nooit beloofd te hebben om te betalen.

En die VN-resolutie, die is in de praktijk maar moeilijk uit te voeren

De VN-resolutie begin dit jaar riep overheden op om ook hun bedrijven onder druk te zetten geen losgeld meer te betalen. Dat is ijdele hoop, zegt Peter Willemsen van International Security Partners in Lelystad. Het bedrijf bemiddelt voor andere ondernemingen bij gijzelingen in bijvoorbeeld Nigeria of Somalië. „Bedrijven zijn meestal bereid zo goed mogelijk voor hun werknemers te zorgen. Vaak sluiten ze verzekeringen tegen gijzelingen af en natuurlijk gebruiken ze die als de situatie zich voordoet”, zegt hij. In die zin kunnen ook de Britse en Amerikaanse regeringen volgens hem moeilijk garanderen dat er nooit wordt betaald voor hun onderdanen.

Of de Franse regering onder Brits-Amerikaanse druk voortaan niet langer betaalt, kan blijken nu Algerijnse moslimextremisten afgelopen zondag een 55-jarige Fransman te hebben ontvoerd. De man is berggids en heeft dus geen kapitaalkrachtige onderneming achter zich staan. Wellicht betaalt deze Hervé Gourdel de prijs voor nieuwe standvastigheid in Parijs.