VS hebben brede coalitie nodig tegen IS, Nederland doet mee

De VN geven impliciete steun aan aanvallen op IS in Syrië. Dat helpt Obama in zijn zoektocht naar partners. Ook Nederland komt in actie.

Over één belangrijke bondgenoot in de strijd tegen Islamitische Staat heeft Obama tot nu toe niets gezegd. En toch speelt hij een prominente rol – niet zozeer op het slagveld, als wel bij de diplomatieke manoeuvres die zich dezer dagen afspelen bij de Verenigde Naties in New York.

Het is secretaris-generaal van de VN, de Zuid-Koreaan Ban Ki-moon. Opmerkelijk stellig liet hij gisteren blijken dat er volgens hem zeer goede argumenten zijn voor de aanvallen tegen IS die de VS nu (samen met vijf Arabische landen) in Syrië uitvoeren. „Als we toelaten dat extremistische groepen straffeloos hun gang gaan”, zei Ban, „dan kan er van bescherming van burgers niets terechtkomen”.

Een secretaris-generaal moet altijd oppassen dat hij niet te zeer partij kiest tussen leden van de Veiligheidsraad, en vetomacht Rusland heeft al gezegd dat aanvallen op Syrië zonder toestemming van president Assad of een resolutie van de Veiligheidsraad illegaal zijn. Ban zei dan ook niet dat hij instemt met de aanvallen in Syrië, maar hij kwam er wel héél dichtbij. En dat kan net een zetje geven aan landen die nog aarzelen over hun steun aan de coalitie. Of die, zoals Nederland, wel willen meedoen in Irak, maar nog niet zeker zijn over de legitimiteit van de militaire operatie in Syrië.

Een woordvoerder van het Pentagon zei gisteren dat ruim vijftig landen zich hebben aangesloten bij de coalitie onder leiding van de VS die IS wil bestrijden. Waaruit die steun bestaat, is vaak niet duidelijk. Gisteren benadrukte president Obama opnieuw de steun van Arabische landen. „Dit is niet alleen Amerika’s strijd”, zei hij.

Met Arabische steun kan Obama zeggen dat niet alleen westerse landen vechten tegen de Islamitische Staat. Bovendien kan hij de Arabische bijdrage gebruiken om andere landen over te halen zich aan te sluiten bij de coalitie.

Volgens de Amerikanen werd Syrië vooraf gewaarschuwd, maar is geen toestemming gevraagd of informatie gegeven over de timing van de aanvallen. Syrische staatsmedia berichtten gisteren evenwel dat president Assad gezegd zou hebben elke internationale inspanning ter bestrijding van „terrorisme” in Syrië te verwelkomen.

Over het mandaat waarmee de VS opereren zei Ban Ki-moon: „Ik ben me ervan bewust dat de aanvallen niet worden uitgevoerd op direct verzoek van de Syrische regering. Maar de regering was wel van te voren geïnformeerd. En de aanvallen vonden plaats in gebieden die niet langer onder controle van de regering staan. Het valt niet te ontkennen dat deze extremistische groepen een directe bedreiging zijn voor de internationale vrede en veiligheid – en daar bestaat ook brede internationale consensus over.”

Obama had zich dus geen betere woordvoerder kunnen wensen op het VN-hoofdkwartier, waar deze week de jaarlijkse openingszitting plaatsvindt van de Algemene Vergadering. Als een van de eerste sprekers richt Obama zich vandaag tot de 120 verzamelde staatshoofden, onder wie premier Rutte. Zo probeert hij een zo breed mogelijke consensus te smeden.

De juridische onderbouwing voor de aanvallen in Syrië blijken de Amerikanen te ontlenen aan het recht op zelfverdediging, een beginsel dat expliciet wordt genoemd in het VN-handvest (artikel 51). Daarbij doelen ze niet op de verdediging van Amerikaanse burgers, maar op het recht van Irak om zichzelf te verdedigen tegen IS, bleek uit een brief die de Amerikaanse VN-ambassadeur Samantha Power gisteren aan Ban Ki-moon schreef.

Irak mag zichzelf verdedigen tegen de strijders van IS, die deels vanuit Syrië opereren. En omdat het Iraakse leger dat zelf niet afkan en de hulp van de VS heeft ingeroepen, zijn de Amerikaanse lucht- en raketaanvallen die nu plaatsvinden wettig, aldus de redenering. Militaire actie tegen de zogeheten Khorasan, een andere extremistische groep, rechtvaardigen de Amerikanen in dezelfde brief overigens wél met een verwijzing naar de terreurdreiging die van deze Al-Qaeda-achtige groep zou uitgaan voor de VS zélf.

Later vandaag spreekt Obama ook de Veiligheidsraad toe, waar hij een bijeenkomst voorzit over jihadgangers. Hij zal daar een bindende resolutie in stemming brengen die regeringen verplicht wetten aan te nemen tegen mensen die hun land uitreizen om zich bij terreurgroepen te voegen.