Senaat verwerpt enkelband van Teeven na ‘genadeloze’ kritiek

Slecht voor de rechtsstaat en voor de reïntegratie van gestraften. En het levert ook nog eens te weinig geld op. De enkelband bleek kansloos.

Ironisch is de politieke misser op zijn minst. De staatssecretaris die in al zijn vorige levens tegen invoering van een enkelband voor veroordeelden was – „met een biertje op de bank je staf uitzitten” – verdedigt het plan tóch. En krijgt vervolgens het parlement niet achter zich. Een grote meerderheid van de Eerste Kamer was gisteren zeer kritisch over het enkelbandenplan van staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD).

In weerwil van het beeld dat de senaat vaak ‘dwarsligt’, heeft de Eerste Kamer tijdens dit tweede kabinet-Rutte nog maar één wetsvoorstel verworpen, over reductie van het aantal gemeenteraadsleden. Nu gebeurde het voor de tweede keer.

Alleen zijn eigen VVD was openlijk positief over de enkelband. Zelfs coalitiepartner PvdA had aan het eind van het debat nog een rijtje vragen en maakte niet duidelijk of ze vóór zou stemmen. De ‘constructieve’ oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP, die het kabinet geregeld aan een meerderheid helpen, zijn dat volgende week bij de stemmingen zeker niet van plan. Ook GroenLinks, CDA en PVV zijn kritisch.

Vertrouwen

Kern van de kritiek was dat in Teevens plan niet de rechter, maar de gevangenisdirectie bepaalt of een veroordeelde aan het einde van zijn straf elektronisch toezicht krijgt. Elektronische detentie is volgens de senatoren een ander type straf dan verblijf in het gevang. Als ambtenaren in plaats van rechters hierover besluiten, tast dat het „vertrouwen in de strafrechtspleging” aan, waarschuwden de Kamerleden.

Andere zorg was dat het wetsvoorstel zou leiden een groep gedetineerden die niet in aanmerking komt voor elektronische detentie, maar ook geen andere mogelijkheden krijgt om te reïntegreren. Teeven wilde namelijk ook de ‘detentiefasering’ afschaffen – de huidige stapsgewijze terugkeer in de samenleving, vaak vanuit een opener gevangenisregime. Alleen incidenteel verlof zou overblijven voor die ‘restgroep’. Teeven zei dat dit kabinet bewust voor zulke verschillen kiest: wie zijn best doet, krijgt meer hulp en kansen dan wie die dat niet doet.

Ter geruststelling zei Teeven nog dat heus iedere gedetineerde een soort basisprogramma krijgt om te resocialiseren. Veel concreter werd dat alleen niet en dus bleef het beeld hangen dat degenen die niet in aanmerking komen voor elektronische detentie, toch „pardoes” op straat komen als hun straf erop zit. Terwijl dat vaak mensen zijn met psychische problemen, bij wie de kans op herhaling van ongewenst gedrag groter is.

Veel senatoren hadden hetzelfde bezwaar als hun collega’s in de Tweede Kamer – daar stemden alleen VVD, PvdA en de ChristenUnie vóór. Zij verwijten Teeven vooral uit te zijn op een bezuiniging. De staatssecretaris gaf al eerder toe dat die overweging belangrijk is. Jaarlijks zou hij ongeveer 800 plaatsen voor elektronische detentie organiseren. Die mensen hoeven dan niet meer in de cel, wat 16 miljoen euro per jaar zou besparen.

Vorige week liet Teeven echter in een brief weten dat hij dit aantal moest verlagen naar 400 plaatsen, vanwege de verwachte verdere daling van het aantal veroordeelden komende jaren. Dus zal het ook de helft minder aan besparingen opleveren, rekenden de Eerste Kamerleden de staatssecretaris gisteren snel voor. En dan staat zo’n „ingrijpende wijziging” al helemaal niet meer in verhouding tot het bedrag dat de staatssecretaris ermee zou ophalen.

Recidivecijfers omlaag

Na de in Teevens woorden „genadeloze” kritiek van veel senatoren denkt elke volgende bewindspersoon op Justitie wel twee keer na voor hij de enkelband de komende jaren voorstelt als alternatief voor celstraf. Elektronische detentie blijft wel mogelijk als voorwaarde voor de voorwaardelijke invrijheidstelling of bij de schorsing van voorlopige hechtenis. En de staatssecretaris zal het vraagstuk hoe hij de recidivecijfers van veroordeelden omlaag gaat krijgen opnieuw bekijken, want voor de huidige manier waarop zij terugkeren in de samenleving had hij gisteren geen goed woord over.