Philips wil het Nokia-scenario liever vermijden

Foto ANP

Sneller, we moeten sneller! Jarenlang vuurde Philips-topman Frans van Houten zijn Accelerate!- reorganisatieprogramma op het technologiebedrijf af. Hij slaagde er niet in de structuren en culturen van het oude Philips om te buigen in geoliede machine, met de juiste agressiviteit en energie om het tegen gespecialiseerde concurrenten op te nemen.

Philips maakte gisteren bekend dat het bedrijf volgend jaar wordt opgesplitst in twee delen. Minder log, minder bureaucratie; dat moet de innovatie en de omzet ten goede komen.

De lichtdivisie met 48.900 medewerkers wordt afgestoten. De andere twee pijlers, de consumentenproducten en de medische tak (samen circa 55.000 medewerkers), gaan in 2015 samen verder onder de naam Philips HealthTech. Daar zal Van Houten zelf leiding geven zodra de splitsing een feit is. Deze historische scheiding doet pijn; Philips begon in 1891 als gloeilampenproducent. Maar van nostalgie kun je niet leven.

Nieuwe concurrenten: Apple en Google

HealthTech (gecombineerde jaaromzet: 15 miljard euro) heeft de beste groeimogelijkheden, dankzij de vergrijzing en toenemende vraag naar zorg in ontwikkelingslanden. Er liggen nieuwe concurrenten op de loer: niet voor professionele Philips-producten als MRI-scanners, maar voor consumentenapparaten. Zowel Apple als Google storten zich op fitness-apps en sensoren die medische data verzamelen via smartphones. Amerikaanse ziekenhuizen beginnen te experimenteren met de HealthKit van de iPhone die medische gegevens en bewegingsdata doorstuurt naar de arts. Het is een kleine stap naar meer serieuze toepassingen zoals diabetes, hartritmestoornissen en ademhalingsproblemen.

Van Houten ziet de bui al hangen, vertelt hij in een telefonische toelichting op de strategiewijziging.

“Je hoeft maar naar Finland te kijken hoe snel een bedrijf z’n relevantie kan verliezen.”

Hij schetst het nachtmerriescenario wat Nokia overkwam. Een marktleider die in drie jaar was ingehaald door Apple en Google en nu wordt gedecimeerd door een nieuwe eigenaar, Microsoft.

Een ander schrikvoorbeeld is Sony, dat te traag onderdelen afstoot die niet meer groeien en daarom miljardenverliezen lijdt. De les: stilzitten en niks doen is geen optie. Waarschijnlijk heeft Van Houten met dat argument de raad van commissarissen afgelopen jaar weten te overtuigen. Dat, én een besparing van 100 miljoen euro in 2015 en 200 miljoen euro in 2016.

Harde beslissingen

Frans van Houten trad aan in 2011 en beloofde het soms onsamenhangende productportfolio aan te scherpen. Hij nam eerder rigoureuze beslissingen; Van Houten ging in 2006 NXP leiden, toen Philips zijn halfgeleiderdivisie buiten de deur zette. Bij NXP verkocht hij de divisie die systeemchips voor mobiele telefoons maakte. Van Houten gooide bij Philips de verlieslijdende tv-tak eruit, een beslissing die zijn voorganger Gerard Kleisterlee voor zich uit had geschoven.

In het verleden ontkende Philips dat er plannen voor opsplitsing waren: de kruisbestuiving tussen de divisies zou te waardevol zijn. Dat valt mee. Ambilight (de gekleurde lampen achter de tv) bleken niet voldoende om de televisie-tak winstgevend te krijgen. Of neem de Direct Life bewegingsmeter uit 2009 - een voorloper van de fitnessbanden en activiteitenmeters die je nu in elke smartphone vindt. Toch slaagde Philips niet in om die voorsprong in commercieel succes om te zetten. De innovatie belandde tussen de wal en het schip.

Wat gebeurt er met licht?

Hoewel Van Houten gisteren hoog opgaf van de groeipotentie van de lichtdivisie – van intelligente armaturen tot lantarenpalen met internetverbinding – lijkt Philips de lichtdivisie (zelfstandige jaaromzet 7 miljard) al op te poetsen voor een verkoop. Componententak Lumileds, waar ze de chips maken voor ledlampen, staat al in de etalage. Ook concurrent Siemens stootte de lichtdivisie Osram af - een externe investeerder zou de bedrijven kunnen samenvoegen.

De lichtdivisie heet straks nog gewoon Philips en het hoofdkantoor blijft in Nederland. Philips heeft in Nederland nog ongeveer 13.000   medewerkers  - waarvan 2.500 bij Lighting. Het personeel voelt zich  aan de kant gezet. Je hoeft de woorden van het persbericht maar om te draaien om te zien wat er nu aan schort: “De lampendivisie zal profiteren van meer snelheid en wendbaarheid om te innoveren, kapitaal te vergaren en de omzet te vergroten.” Met andere woorden: het bedrijf is nu te traag.

Eén missie

Het samenvoegen van Health en Consumer Lifestyle lijkt een logische keuze; Philips wil een rol spelen in de dagelijkse gezondheid, zowel thuis als in het ziekenhuis. Niet alleen als leverancier van de medische apparatuur, maar ook als softwarebedrijf dat artsen bij hun diagnose helpt met het analyseren van grote hoeveelheden medische data. Hoe lang HealthTech ook producten blijft leveren als espressomachines en sapcentrifuges is onduidelijk. De kans lijkt groot dat de huishoudelijke apparaten later alsnog afgestoten worden. Dan is Koninklijke Philips N.V. niet meer het conglomeraat maar een bedrijf met één missie. De ontmanteling van Philips is nog maar net begonnen.