Nee, zegt Amerika pertinent, wij onderhandelen niet

Het is beleid van de Amerikaanse regering om nooit te onderhandelen met gijzelnemers. Die houding komt onder druk te staan, nu gegijzelden uit andere westerse landen soms wél vrijgelaten worden.

Maanden na de verdwijning van James Foley in Syrië, kreeg de familie van de Amerikaanse journalist een e-mail. De ontvoerders van Foley bleken strijders van de Islamitische Staat. Ze eisten geld voor zijn vrijlating: 100 miljoen euro. Ook moesten enkele islamitische gevangenen in de VS worden vrijlaten.

De familie van Foley, wanhopig op zoek naar een manier om de journalist vrij te krijgen, schakelde de FBI in. Die stond de ouders van Foley beleefd te woord, maar wilde onder geen beding onderhandelen met IS. Amerika, werd gezegd, onderhandelt als een van de weinige landen ter wereld nooit met terroristen over gijzelaars. Dat zou gijzelingen alleen maar bevorderen.

De familie en Foley’s werkgever, Global Post, begonnen daarom zelf geld in te zamelen om hem vrij te krijgen. Vijf miljoen dollar moest voldoende zijn, want voor dergelijke bedragen waren de afgelopen maanden Europese gijzelaars vrijgekocht. De FBI wilde nog altijd niet meewerken, en liet zelfs weten dat geld inzamelen mogelijk strafbaar is. De inzameling kwam te laat op gang. In augustus stuurde IS een onthoofdingsvideo de wereld in. „De FBI heeft ons niet erg geholpen”, zei de moeder van Foley onlangs tegen The New York Times.

Door niet onderhandelen zijn de Verenigde Staten kwetsbaar

Militair is IS geen partij voor de Verenigde Staten, dat de islamitische fundamentalisten sinds deze week ook in Syrië via de lucht aanvalt. Maar IS heeft één wapen waarmee het Amerika en het Westen kan beïnvloeden: de tactiek van gijzelaars. Twee Amerikanen, James Foley en collega-journalist Steven Sotloff, en de Brit David Haines, zijn onthoofd. In elk geval twee Amerikanen en een onbekend aantal westerlingen zijn nog in handen van de groep.

De filmpjes vormen een machtig propagandawapen. In de Verenigde Staten hebben ze van IS een factor van betekenis gemaakt. Meer dan 90 procent van de Amerikanen zegt het nieuws over de beweging te volgen. Tweederde van de bevolking is voor militaire acties tegen IS. Het percentage Amerikanen dat zich onveilig voelt, is sinds dertien jaar niet zo hoog geweest (47 procent).

Toch zijn de executies en filmpjes eerder een bijproduct, zeggen deskundigen op het gebied van gijzelingen. Volgens Christopher Voss, oud-onderhandelaar bij gijzelingen van de FBI en tegenwoordig consultant, betekent een executie eigenlijk dat een gijzeling mislukt is. „Het eerste doel is ruilhandel”, zei hij op de site The Wire. „Een gijzelaar is waardevol. Je kunt hem ruilen voor geld, voor wapens, of voor een politiek doel.”

IS heeft de kunst van gijzelingen volgens onderzoeksbureau TRAC afgekeken van Al-Qaeda-in-de-Islamitische-Maghreb. TRAC berekende dat AQIM in tien jaar tijd enkele tientallen miljoenen euro heeft verdiend met losgeld. Op die manier zijn gijzelaars hun belangrijkste bron van inkomsten geworden.

Europeanen worden wel vrijgekocht, dat zit de Amerikanen niet lekker

De Verenigde Staten stellen zich onbuigzaam op: met terroristen wordt niet onderhandeld. Op die manier hoopt de Amerikaanse regering toekomstige gijzelingen te voorkomen. Generaal John Allen, belast met de strijd tegen IS, zei na de onthoofding van Foley: „Je weet nooit hoeveel Amerikanen níét zijn ontvoerd, omdat de vijand weet dat we geen cent betalen. Na zo’n gruwelijke gebeurtenis is het moeilijk uit te leggen, maar we weten dat veel Amerikanen in de regio nooit zijn gegijzeld, omdat het geen nut had.”

Nu Europese gijzelaars wél zijn vrijgekocht uit IS-gevangenschap, neemt de roep in Amerika toe om het beleid te veranderen. Enkele oud-gegijzelden mengen zich in het debat. Eén van hen is David Rohde, journalist van persbureau Reuters die in 2008 werd gegijzeld door de Talibaan. Na negen maanden lukte het hem te ontsnappen. De Amerikaanse regering weigerde te onderhandelen over losgeld.

Rohde schreef dat ‘het beleid van willekeur’ faalt: de ene regering betaalt wel, de andere niet. Tegelijkertijd zijn de overlevingskansen van Amerikaanse gijzelaars kleiner, en worden Amerikanen niet gespaard, zoals generaal Allen zei. Alleen een gecoördineerd beleid met Europese bondgenoten kan iets uithalen tegen IS.

Maar de VS weten soms ook wel iets te ‘regelen’ met gijzelaars

Hoewel de VS niet met terroristen onderhandelen, gaat het meestal wel in gesprek met landen die Amerikanen gijzelen. Ook als het om militairen gaat, valt er iets te regelen. Zo werd in mei de militair Bowe Bergdahl geruild voor vijf gevangen leden van de Talibaan.

‘Onderhandel met IS’, schreef oud-gijzelaar Sarah Shourd onlangs op nieuwssite The Daily Beast. Shourd werd in 2009 met twee andere wandelaars door Iran gegijzeld, terwijl ze langs de grens met Iraaks Koerdistan liep. Ze werd na veertien maanden vrijgelaten, toen de Amerikaanse regering circa 350.000 euro ‘borg’ voor haar betaalde. De geheime onderhandelingen werden via Oman gevoerd. Volgens Shourd onderhandelt Amerika vaker via derde partijen, zelfs met terroristen.

Volgens Shourd moet Amerika met IS onderhandelen om de laatste twee Amerikanen vrij te krijgen. Executievideo’s hebben volgens haar „een traumatisch effect” in Amerika en het Midden-Oosten en dreigen Amerika een nieuwe oorlog in te storten. „Als we twee Amerikanen de ergst denkbare dood kunnen besparen, dan moeten we dat doen.”