Een sekssymbool dat weemoedig stemt

De Franse wereldster wordt zondag tachtig jaar. Ooit stond ze voor seksuele vrijheid, nu staat ‘BB’ voor intolerantie.

Brigitte Bardot in 1967 in de zogeheten ‘Chair Session’ van fotograaf Sam Levin

Veel plannen had de net verkozen burgemeester van het Front National niet met zijn gemeente Hayange in het oosten van Frankrijk. Maar Fabien Engelmann haalde het nieuws met drie spraakmakende voorstellen. Hij organiseerde een fête du cochon ter ere van het Franse varken, hij liet een industriemonument overschilderen in de Franse driekleur en hij gelastte, in lijn met die eerdere patriottische projecten, de instelling van een ‘Rue Brigitte Bardot’. „J’adore Bardot!”, jubelde de politicus, die zes jaar na de laatste ‘BB’-film geboren werd.

Hij doelde ook niet zozeer op het sekssymbool uit de jaren vijftig en zestig, maar op de dierenactivist en ultieme francofiel waartoe Bardot zich in haar tweede leven ontpopte. Tachtig jaar wordt ze zondag. En hoewel ze al in 1973 met acteren stopte om zich aan de dierenbescherming te wijden, kijken liberale Fransen graag over die laatste veertig jaar heen. Ze „radicaliseerde” zegt de een. Ze „verzuurde”, zegt de ander. Maar ‘BB’ blijft model staan voor een verdwenen Frankrijk dat niet alleen het Front National, maar zo’n beetje alle autochtone Fransen weemoedig stemt.

Het is het Frankrijk van ieder jaar een nieuwe Citroën, zoals essayist Roland Barthes schreef. Van macht op industrieel, militair en artistiek gebied, van kruisbestuiving tussen intellectualisme en populaire cultuur, van zuchtmeisjes en Generaal De Gaulle, de president die er niet voor terugdeinsde de „schoonheid” en „eenvoud” van Bardot te prijzen. Een tijd waarin de wereld Frankrijk aanbad, waarin globalisering nog een Frans belang diende. Het land vierde zijn na de oorlog hervonden geluk en zijn economische ‘trente glorieuses’. Frankrijk was Frankrijk nog, en Brigitte Bardot, die model stond voor ‘Marianne’, zinnebeeld van de Republiek, personifieerde het allemaal.

Haar tachtigste verjaardag wordt gevierd met een stoet aan adorerende krantenportretten, een stapeltje nieuwe boeken en gisteren een televisiegesprek met Laurent Delahousse, de immer charmante ster van de publieke omroep, die haar op haar boerderij La Garrigue bij Saint-Tropez tussen de ezels, paarden, honden en katten is gaan opzoeken. „Mijn kleine paradijs”, noemt ze de plek waar ze nu dagelijks met een krakkemikkige witte Renault 4 bestelwagen naartoe rijdt om haar dieren te zien en bovenal de massa’s te ontvluchten die nog steeds op toeristenbootjes langs haar beroemdere strandhuis beneden in de baai trekken.

Het was Bardot die Saint-Tropez op de kaart zette als mondaine jetsetplaats; zelf mijdt ze de drukte. „Ik ben hier heel erg alleen, en daar hou ik van”, zegt ze tegen Delahousse. „Ik ben geen kluizenaar”, tekende haar biograaf Jeffrey Robinson eerder op. „Maar ik leef als een on-sociaal persoon. Mensen werken me op de zenuwen.” Aldus de vrouw die vanaf haar grote doorbraak in 1956 met Et Dieu créa la femme, goeddeels geschoten in Saint-Tropez, altijd werd gevolgd door paparazzi en fans.

Bardot was een van de eerste sterren van wie iedereen alles wist. God creëerde de vrouw „en de duivel bedacht BB”, luidde de bewuste pr-slogan van de film die, inderdaad, wegens al te openlijke sensualiteit door het Vaticaan in de ban werd gedaan. De duivel was naar eigen zeggen filmmaker Roger Vadim, Bardots toenmalige echtgenoot, die met niets verhullende shots en suggestieve dialogen Bardot als gevaarlijk vrijgevochten vrouw neerzette.

Het katholieke meisje uit de hogere bourgeoisie werd mede dankzij hem een „moderne versie van ‘de eeuwige vrouw’”, schreef Simone de Beauvoir drie jaar later. BB „volgt haar impulsen. Ze eet als ze honger heeft, en bedrijft de liefde met hetzelfde gemak, zonder ceremonieel. Verlangen en plezier wegen voor haar zwaarder dan voorschriften en afspraken”, aldus De Beauvoir in haar essay Brigitte Bardot en het Lolitasyndroom.

De commentaren van Bardot zelf maakten de mythevorming destijds compleet. „Ik speel mezelf”, zei ze. „Ik ben niet goed genoeg om iemand anders te spelen.” Tijdens persconferenties zette ze de suggestieve teksten uit de films onverstoorbaar voort. Journalist: „Mademoiselle Bardot, wat was de beste dag van uw leven?” Antwoord: „Het was een nacht.”

Van deze Brigitte Bardot is weinig meer over. Al in de jaren negentig nam ze afstand van vrijwel haar gehele cinematografische oeuvre. Alleen aan Clouzots La Vérité uit 1959 bewaarde ze nog goede herinneringen. „Film heeft voor mij te maken met een enorme verwarring in mijn leven, en ik wil er niets meer mee te maken hebben”, zei ze in Libération.

Paris Match, dat haar 39 keer eerder op de voorpagina plaatste, kwam vorige maand al met een prematuur verjaardagsinterview bij grote portretten uit de tijd dat ‘BB’ doorging voor de mooiste vrouw ter wereld. Maar het waren anders dan een halve eeuw geleden niet de foto’s die tot discussie leidden. Nadat ze in 2012 haar sympathie voor Marine Le Pen van het uiterst rechtse Front National kenbaar had gemaakt, noemde ze haar deze keer „de Jeanne d’Arc van de 21ste eeuw”.

Bardot, die sinds 1992 getrouwd is met een voormalig adviseur van vader Le Pen, werd zeven keer veroordeeld voor aanzetten tot rassenhaat. Dat begon met een open brief in Le Figaro „aan mijn verloren Frankrijk” waarin ze zich wat al te bloemrijk tegen ritueel slachten door moslims keerde. Ze kreeg het ook aan de stok met joden en, vanwege een passage in haar autobiografie, met homo’s, „die met hun achterste wiegen”. Frankrijk verandert, en Bardot zag het met ledenogen aan.

Hoe kan het, vraagt Yves Bigot, directeur van TV5 Monde die drie maanden geleden een nieuwe biografie publiceerde, zich ongemakkelijk af, dat de vrouw die „tussen 1956 en 1975 vrijheid incarneerde”, haar „constante rebellie” nu inzet voor vrijheidsbeperking en reactionair denken. Is het dat ze de mensheid sowieso veracht? Of behield ze haar goede neus voor de tijdgeest? Het Front National is nu virtueel de grootste partij van Frankrijk.