‘Als niemand klaagt, mag je liegen over je product’

Deze rubriek beoordeelt elke woensdag een bewering op waarheidsgehalte. Deze week een uitlating van Teun van de Keuken van het tv-programma Keuringsdienst van Waarde.

De aanleiding

Mag een voedselproducent cantharellensoep verkopen waarin niet meer dan één cantharel zit? Of tomatensoep zonder tomaat? Ossenstaartsoep waar os noch staart in zit?

Ja dat mag, zegt Teun van de Keuken van het programma Keuringsdienst van Waarde in Vrij Nederland van vorige week. „Zolang niemand klaagt, mag je liegen”, aldus Van de Keuken. Daar willen we meer van weten: Mag een producent zomaar beweren dat hij een bepaalde etenswaar verkoopt zonder dat dit zo is?

Waar is het op gebaseerd?

We bellen met Teun van de Keuken. „Tja”, zegt hij, gevraagd naar zijn uitspraak, „het is maar net wat je onder liegen verstaat. Mijn definitie van liegen is dat je niet de waarheid spreekt.” En dat gebeurt vaak, zegt Van de Keuken. Een voorbeeld. Eieren. Op een eierdoos zie je ‘scharrelkip’ staan met een paar kippen in een weiland en een kerktoren erop. Maar dat plaatje komt niet overeen met hoe die kippen leven, zegt Van de Keuken. „Die beesten zitten met honderdduizenden in één grote stal.” Pure misleiding, vindt hij. „Maar een producent kan het op die manier blijven verkopen, zolang er geen haan naar kraait.”

En, klopt het?

Liegen mag niet. Dat weet woordvoerder Fiona Vening van de Reclame Code Commissie zeker. „De hoofdregel is dat reclame eerlijk moet zijn”, zegt ze.

Maar de grens tussen een leugen en een halve waarheid is in de praktijk moeilijk te bepalen. Zo mag je cantharellensoep geen cantharellensoep noemen als er helemaal géén cantharel in zit. Maar als er slechts 1 procent cantharel in zit, mag je het weer wel op je etiket zetten. Daarom zijn misleidende advertenties moeilijk aan te pakken.

Bovendien controleert de Reclame Code Commissie niet uit zichzelf op misleiding. Pas als iemand klaagt over een reclame van een product, buigt de commissie zich erover. Van de ongeveer 3.500 klachten per jaar gaat 6 procent over voedingsproducten.

En de overheid, wat doet die tegen misleidende verpakkingen?

„Wij trekken geen schappen leeg om te kijken of het wel klopt”, laat een woordvoerder van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) weten. „Het is in eerste instantie een verantwoordelijkheid van de fabrikant zelf om eerlijk te zijn over het product.” Volgens de NVWA mag liegen over een product niet van de wet. „Maar we controleren er niet op. Regent het nu klachten over een product, dan kunnen we een onderzoek beginnen. Maar niet uit onszelf. Onze focus ligt op het controleren van de voedselveiligheid.”

Het mag dus niet, liegen, maar niemand controleert het. Het komt er dus op neer dat misleidende verpakkingen worden ‘gedoogd’, zegt Teun van de Keuken. „Het is net alsof de politie zou zeggen: ‘U mag op deze snelweg niet harder rijden dan 100 kilometer per uur, alleen controleren wij u niet’. Dan sta je het dus oogluikend toe.”

Conclusie

Teun van de Keuken zegt dat voedselproducenten mogen ‘liegen’ op de verpakking van hun product, zolang er niemand over klaagt. Officieel mag op verpakkingen niet worden gelogen – halve waarheden worden wel toegestaan. Maar Van de Keuken heeft gelijk dat niemand dit controleert, totdat erover wordt geklaagd. De stelling is derhalve grotendeels waar.