Alleen hun kapsels zijn uit de mode geraakt

Deze week is het twintig jaar geleden dat comedyserie Friends voor het eerst werd uitgezonden.

De serie is nog altijd niet achterhaald. Waar ligt dat aan?

Het speciaal voor het jubileum geopende pop-up café Central Perk in de wijk Soho in New York. Foto Getty Images

In 1994 waren de critici verdeeld. Friends, de nieuwe sitcom van NBC die op 22 september in première ging, was volgens de ene tv-recensent ‘het beste wat het nieuwe tv-seizoen te bieden heeft’. Een ander doopte het zonder pardon de zoveelste Seinfeld-wannabe, alleen dan ‘lang niet zo grappig’.

Die eerste avond trok de serie over zes bevriende twintigers in New York ruim 21 miljoen kijkers. Tien seizoenen en 238 afleveringen later (ieder met een titel die begint met The One...) keken er bijna 53 miljoen mensen naar de laatste aflevering. Friends is daarmee nog steeds de op drie na best bekeken seriefinale uit de Amerikaanse tv-geschiedenis, net achter Seinfeld (M.A.S.H. en Cheers staan op de eerste en tweede plek).

Deze week, twintig jaar na de uitzending van de eerste aflevering ‘The One Where It All Began’, staan de fans rijendik voor het speciaal voor het jubileum geopende pop-up café Central Perk in de wijk Soho in New York. De replica van de koffietent waar de zes vrienden uit Friends dagelijks kwamen heeft iedere Amerikaanse ochtendshow, krant en entertainmentsite gehaald.

James Michael Tyler, de acteur die tien jaar lang de hoogblonde barista Gunther speelde en met bijna honderdvijftig afleveringen de meest consistente bijrol in de serie had, wordt al een week lang op de iconische oranje bank geïnterviewd door grijnzende journalisten uit de hele wereld. Zodra Tyler vertelt welke aflevering zijn favoriet is (‘The One With The Prom Video’), knikken ze allemaal enthousiast. Iedereen is, twintig jaar later, fan.

Verrassend, maar ook niet, vindt acteur Tyler. Tien jaar na de laatste aflevering wordt hij in het openbaar nog steeds vaker met ‘Gunther’ aangesproken, dan met zijn eigen naam. „Je hebt de fans van vroeger die uit nostalgische overweging kijken, maar ook een heel nieuwe generatie die Friends nu ontdekt”, zegt de acteur. „Mensen die nog niet geboren waren toen de show begon.”

Iets wat mogelijk is omdat de serie nog steeds dagelijks wereldwijd wordt uitgezonden – in Nederland op Net5 Comedy Central –, maar ook omdat het uitgangspunt tijdloos is. Tyler: „Het gaat over jonge mensen die naar een vreemde stad verhuizen om het daar op eigen kracht te maken. Dat spreekt jongeren van nu ook aan.”

Evan Smith, in een vorig leven scenarioschrijver en nu docent scenarioschrijven aan de Universiteit van Syracuse en schrijver van het boek Writing Television Sitcoms, is het eens met de tijdloosheid van de show. „Update de kapsels en voeg sociale media toe en je kunt het opnieuw uitzenden. Friends was geen show die de moeilijke issues van die tijd aanpakte. Het ging over liefde en relaties, iets wat altijd actueel is.”

Smith, die toegeeft dat Friends bij lange na niet z’n favoriete show aller tijden is, maar het wel „excellent entertainment” noemt, kan een aantal dingen aanwijzen die Friends tot de succesformule maakte die het nog steeds is.

„Een populaire show maken is ongelooflijk moeilijk. Je moet een tijdloos uitgangspunt hebben, een schrijversteam dat consequent hoogwaardig werk levert, acteurs die zowel de grappen kunnen brengen als het publiek kunnen aanspreken en een zender die zich niet bemoeit met de inhoud van de show.” Allemaal voorwaarden waar Friends meer dan aan voldeed, aldus Smith.

De serie brak met regels

Dat de show twintig jaar later, op de kapsels en het gebrek aan Facebook- en Twitteraccounts na, niet te gedateerd voelt voor de hedendaagse kijker, komt volgens Smith doordat Friends voor zijn tijd redelijk vooruitstrevend was in de manier van vertellen. Zo was het een van de eerste sitcoms die niet episodisch werkte, wat toen gebruikelijk was. Friends kon verhaallijnen een heel seizoen of, in het geval van Ross en Rachels ‘will they won’t they?’-saga, zelfs de hele serie lang doortrekken.

Smith: „Friends liep wat dat betreft voor. In 1994 moest een aflevering van een sitcom redelijk op zichzelf staan. Friends doorbrak die gewoonte. Iedere aflevering had een afgerond verhaal, maar er was ook altijd iets wat onderdeel uitmaakte van een grotere verhaallijn. Iets wat ervoor zorgde dat je een week later weer wilde kijken.”

Ook brak Friends de klassieke ‘play it, don’t say it’-regel van verhalen vertellen. „Het was vaker zo dat een van de vrienden het appartement binnen kwam stormen om te vertellen wat hem of haar nu weer was overkomen, dan dat je het daadwerkelijk zag gebeuren.”

Dat zou normaal gesproken misschien kunnen duiden op een luie verhalenverteller, maar niet in het geval van Friends, meent Smith. „De hele show ging over die zes mensen en hun onderlinge interactie. Alles wat hen buiten de groep overkwam, was van ondergeschikt belang. Ook dat maakte het anders dan de meeste shows.”

Acteur James Michael Tyler schrijft de blijvende aantrekkingskracht van Friends toe aan de „geweldige schrijvers” en de „perfect gecaste” zes hoofdrolspelers. „Vanaf de eerste dag op de set gingen ze met elkaar om alsof ze beste vrienden waren sinds de kleuterschool”, herinnert hij zich. „Dat is chemie die je niet vooraf kunt plannen.”