Zwarte Piet verander je niet zomaar

De meeste gemeenten veranderen niets aan Zwarte Piet, zo blijkt uit onderzoek van deze krant.

De mensen die bang zijn dat ‘ze’ Zwarte Piet gaan afpakken – onze Zwarte Piet! – kunnen gerust zijn. Er is niet meer dan een handjevol gemeenten waar Piet er de komende Sinterklaasintocht anders uit zal zien dan vorig jaar. In veruit de meeste plaatsen blijft hij donker, met pruik en gestifte lippen. Bij de meeste intochten verandert niets. Bijna niets: evenementenorganisatie StEP in Emmeloord heeft voor dit jaar één tint lichtere bruine schmink besteld.

Deze krant maakte een rondgang langs de vier grootste gemeenten van alle twaalf provincies, en langs de Sinterklaascomités in de grootste kernen van die gemeenten. Daaruit blijkt dat het debat over het discriminerende uiterlijk van Zwarte Piet vooral wordt beschouwd als een Amsterdamse discussie – „aangeblazen door de media”, zoals een organisator zei.

Laat de Hema nadenken over een Zwarte-Pietloze winkel. Laat Fisher Price en Playmobil de zwarte poppetjes uit het assortiment halen. Laat de Amsterdamse rechtbank vinden dat de gemeente zich dient te vergewissen van het mogelijk kwetsende karakter van de donker geschminkte knecht van Sinterklaas. Nederland viert ook in 2014 Sinterklaas met Zwarte Pieten erbij. „Ik heb nog nooit gehoord dat mensen iets willen veranderen”, zegt een woordvoerder van de organisatie in Coevorden.

En toch is er iets veranderd.

Beveiliging

Om te beginnen lijkt de toon minder fel dan in het vuur van de discussie in de Sinterklaastijd eind 2013 en in juli van dit jaar na de uitspraak van de Amsterdamse rechter. Vorig jaar schakelde het Sinterklaascomité in Vlissingen nog extra beveiliging in omdat men bang was dat er iets zou gebeuren door alle commotie. Er is niks gebeurd, en dit jaar is alles als vanouds.

Lodewijk Osse, voorzitter van de Stichting Sinterklaasintocht Assen, zet nog even aan: „Onze Sinterklaasintocht zal dit jaar in zijn meest oorspronkelijke vorm zijn en groter dan ooit, met 400 Zwarte Pieten en 9 praalwagens. We willen laten zien dat wij niet buigen voor protest. We zijn niet doof voor de geluiden en hebben begrip voor iedereen, maar dat moet ook wederzijds zijn.”

Dat doet denken aan wat Jos Kreijne van het Amersfoortse Sinterklaascomité in juli in het AD zei: „Er komt een intocht die grootser is dan de vorige. Met 250 Zwarte Pieten.” Maar vraag diezelfde Jos Kreijne er nu naar en hij zegt: „We hebben ook binnen het comité discussie over het karakter van de intocht. Ik ben niet tegen veranderingen, maar ik sta nadrukkelijk langzame veranderingen voor.”

Zo hoor je het nu in meer gemeenten. Ze hebben er over nagedacht. „De roetpiet met zwarte vegen die ik onlangs zag langskomen in het nieuws, die vond ik nog niet zo’n gek idee”, zegt vicevoorzitter Petro Janssen van het comité in Venlo. De gemeente Den Bosch heeft met de zes organiserende Sinterklaascomités binnen haar grenzen vergaderd om te overleggen over „de landelijke maatschappelijke discussie”, zegt woordvoerder Jan de Wit. „Zo zijn we al enige tijd bezig om de knecht- en slaafaspecten van Piet te verwijderen uit de Sinterklaasviering.”

Utrecht heeft „een brede dialoog rond Piet” georganiseerd, zegt een woordvoerder van de gemeente. „Daarbij houden we rekening met gevoeligheden, zonder het traditionele karakter van de intocht drastisch of versneld te veranderen.”

In de gemeente Stichtse Vecht heeft de kwestie drie keer op de agenda van het bestuur van de Stichting Sinterklaasintocht in Maarssen gestaan, zegt voorzitter Arjan Kroon. Uiteindelijk zullen de 21 Pieten – „ik zal het voorvoegsel ‘Zwarte’ dit jaar minder gebruiken” – er op zaterdag 15 november in Maarssen uitzien zoals ze er al heel lang uitzien. Al was het maar, zegt Kroon, omdat de stichting dit jaar helemaal geen gemeentelijke subsidie meer krijgt en dat ze eerst de „enorme voorraad” donkerbruine schmink wil opmaken.

Sinterklaasjournaal

Er is nog iets anders dit jaar. Op 16 oktober buigt de Raad van State zich over de discriminatiekwestie, in het hoger beroep dat de gemeente Amsterdam heeft aangespannen tegen het vonnis van juli. Als dat vonnis standhoudt, moet de gemeente de vergunningaanvraag niet alleen op openbare orde toetsen, maar ook de aard van het evenement. De Raad van State zal voor 15 november uitspraak doen, zodat het oordeel – hoewel het formeel alleen over de Amsterdamse intocht van 2013 gaat – kan worden meegewogen bij de intochten van dit jaar.

Op verschillende plaatsen zeggen comités dat ze met de keuze voor het soort intocht wachten op het oordeel van de Raad van State. Of op een „landelijke richtlijn”, waarbij sommigen denken dat die van minister Asscher (Integratie) zal komen (nee, zegt zijn woordvoerder) of van een landelijke Sinterklaasvereniging (dan zou er niks veranderen), of van de NTR, die het beeldbepalende Sinterklaasjournaal uitzendt en live de landelijk intocht in Gouda, maar die zegt nog niets.

Voor de meeste comités maakt het niet uit wat de Raad van State zal oordelen. Ze hebben naar hun bevolking geluisterd. Ze hebben, zeggen ze, geen klacht over de Pieten gekregen. Zelfs in Zoetermeer, waar een van de aanjagers van de juridische procedures tegen de donkere Piet woont, is nooit een klacht binnengekomen.

Wel een vraag, zegt Joke van Akkeren, directeur van PMS Promotie & Management Services, 25 jaar lang organisator van de plaatselijke intocht. De vraag kwam „van een mevrouw”, die bij de gemeente informeerde naar het karakter van de intocht. Nu is de intocht in Zoetermeer, net als die bijvoorbeeld in Den Haag en Hengelo, elk jaar een bonte stoet met traditionele Pieten, maar ook met een Elvis-Piet, inclusief vetkuif en wit jumpsuit, een burgemeester-Piet met ambtsketen, een opa-Piet met rollator, en dan nog middeleeuwse narren. „We hebben daarna niets meer van die mevrouw gehoord.”