Wereldleiders in New York: klimaat, Islamitische Staat en ebola centraal

Acteur en VN-ambassadeur Leonardi DiCaprio vanochtend in New York bij de opening van de VN-klimaattop. Foto Reuters / Mike Segar

Vanaf vandaag vindt in New York Algemene Vergadering van de Verenigde Naties plaats. Meer dan 140 wereldleiders bespreken daar, zoals ieder jaar, de belangrijkste globale thema’s van het moment. Welke onderwerpen staan de komende dagen centraal en wat is er van de VN-top te verwachten? Een beknopt overzicht.

Zoals elk jaar krijgen alle wereldleiders die dat willen de komende dagen vijftien minuten de tijd om de Algemene Vergadering van de VN toe te spreken. VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon zal morgen de Vergadering officieel openen, waarna de Braziliaanse president Dilma Rousseff de VN als eerste toespreekt. Het is traditie dat de president van Brazilië als eerste spreekt, weet The Guardian, omdat Brazilië in 1947 zo enthousiast was bij de oprichting van de Verenigde Naties. Obama spreekt als gastheer als tweede, morgen rond 16.00 uur Nederlandse tijd.

Naast alle toespraken zijn er in New York een hoop bijeenkomsten en vergaderingen waar groepen landen zich over de belangrijkste wereldproblemen buigen. Over welke onderwerpen zal het de komende dagen vooral gaan? Een overzicht, met per onderwerp wat er op het spel staat.

1. Het klimaat

Op de VN-klimaattop die vandaag in New York wordt gehouden worden geen doorbraken verwacht. Pas volgend jaar moeten er op een klimaattop in Parijs nieuwe internationale afspraken worden gemaakt om de opwarming van de aarde beneden de twee graden Celsius te houden. De top van vandaag is dan ook vooral bedoeld om “een positieve vibe te creëren rond een probleem dat langzaam als onoplosbaar wordt gezien”, schrijft onze redacteur Marcel aan de Brugh vanmiddag in NRC Handelsblad (€):

Daarom mogen politici, zakenmensen, bewogen burgers, vandaag laten zien wat ze doen om de uitstoot van broeikasgassen af te remmen –of welke plannen ze ervoor hebben. Overheden spreken ambities uit. Bedrijven etaleren hun groene maatregelen. Intussen blijft de uitstoot van broeikasgassen wereldwijd groeien. De Wereld Meteorologische Organisatie meldde eerder deze maand al dat de afgelopen dertig jaar niet zoveel CO2 is uitgestoten als in 2013.

Betogers demonstreerden gisteren in New York tegen de opwarming van de aarde.

Betogers demonstreerden gisteren in New York tegen de opwarming van de aarde. Foto AFP via Getty Images / Bryan Thomas

Deze klimaattop is dan ook nog niet bedoeld om te onderhandelen over een nieuw akkoord, maar om politieke wil te mobiliseren om zo’n akkoord volgend jaar in Parijs mogelijk te maken. Een nadeel is dat een aantal belangrijke landen, zoals China, India en Rusland, op een laag niveau vertegenwoordigd zijn in New York. Zo heeft China, dat vanwege zijn grote uitstoot als onmisbaar wordt gezien voor een kimaatakkoord, alleen een vicepremier naar de klimaattop afgevaardigd.

2. De strijd tegen IS

Het thema dat de Algemene Vergadering zal domineren is de internationale strijd tegen de Islamitische Staat, zeker nu de VS afgelopen nacht zijn begonnen met het uitbreiden van hun militaire campagne van Irak naar Syrië. Met deze stap zet president Obama de brede wereldwijde steun die hij had op het spel: Rusland uitte vanochtend direct kritiek op de bombardementen op het grondgebied van zijn bondgenoot en in de Nederlandse Tweede Kamer plaatste de oppositie ook vraagtekens bij of militair ingrijpen in Syrië wel een gedegen juridische basis heeft.

Obama heeft morgen volop de kans de wereldgemeenschap van de rechtvaardigheid van zijn ingrijpen te overtuigen. Hij spreekt als een van de eerste wereldleiders de Algemene Vergadering toe. Obama had sowieso al in de belangstelling gestaan, maar door het begin van de aanvallen vannacht zal met extra spanning worden uitgekeken naar wat hij de VN komt zeggen en of en op welke manier hij de lidstaten steun zal vragen voor deze nieuwe militaire operatie. Wat daarbij helpt is dat de VS zich bij de luchtaanvallen in Syrië gesteund weten door zeker vijf Arabische landen die ook bombarderen of op een andere manier assisteren.

Syrische kinderen bekijken de schade van een Amerikaanse luchtaanval in het westen van de provincie Aleppo.

Syrische kinderen bekijken de schade van een Amerikaanse luchtaanval in het westen van de provincie Aleppo. Foto AFP / Sami Ali

Een paar uur na zijn toespraak heeft Obama nóg een prominent optreden bij de VN. Hij zit morgenmiddag persoonlijk een zitting van de Veiligheidsraad voor over terrorisme en het gevaar van jihadgangers. Een bindende resolutie daarover zal in stemming gebracht worden in de Veiligheidsraad en maakt kans om aangenomen te worden. Rusland en China, die westerse resoluties over Syrië herhaaldelijk met hun veto getroffen hebben, zijn net als de VS en Europa beducht voor gewelddadige moslimextremisten. Afgewacht moet nog worden welk effect het feit dat de luchtaanvallen van nu zonder instemming van Syrië gebeuren precies heeft.

Wat de rol van Nederland betreft wordt deze VN-top ook interessant: premier Rutte zei gisteren dat deze week “achter de schermen besproken zal worden hoe wij langs het humanitaire, politieke en mogelijk ook militaire spoor een bijrage kunnen leveren aan de strijd tegen IS”. Belangrijke vraag daarbij is dus: steunt Nederland ook de Amerikaanse acties in Syrië?

3. Ebola, Iran en andere crises…

“De wereld beleeft een tijdperk met een ongekend aantal crises”, zei secretaris-generaal Ban Ki-moon zondag in de aanloop naar de VN-top. De strijd tegen IS en de opwarming van de aarde zijn hierboven al genoemd, maar wat te denken van de voortslepende burgeroorlog in Oekraïne, de moeizame onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen over een definitief bestand voor Gaza en de vluchtelingenstromen in het hele Midden-Oosten: of de VN al die problemen voortvarend kan aanpakken is nog maar de vraag.

Nóg een andere crisis is de ebola-epidemie in West-Afrika. Donderdag zal er op staatshoofdniveau voor het eerst over de bestrijding ervan worden gesproken, hoewel het belangrijkste aangaande ebola op VN-vlak vorige week al gebeurde, zegt onze verslaggever in New York Juurd Eijsvoogel:

“Belangrijk is dat de Veiligheidsraad vorige week een resolutie heeft aangenomen waarin ebola ‘een bedreiging voor de internationale vrede en veiligheid’ wordt genoemd. Die formulering is belangrijk, want dat is het werkterrein van de Veiligheidsraad. De raad heeft dus bepaald dat ebola een zaak is die haar aangaat en dat is van belang voor de verdere internationale bemoeienis bij de aanpak van deze crisis.”

Een Nigeriaanse functionaris controleert passagiers op mogelijke besmetting van ebola op een vliegveld nabij hoofdstad Lagos.

Een Nigeriaanse functionaris controleert passagiers op mogelijke besmetting van ebola op een vliegveld nabij hoofdstad Lagos. Foto AP / Sunday Alamba

Naast ebola zijn ook de onderhandelingen met Iran over zijn omstreden nucleaire programma een onderwerp in de marge van deze top. Daarbij komt de strijd tegen IS weer om de hoek kijken, want hoewel de VS grote belangen hebben bij matiging van de nucleaire ambities van Iran, staan het shi’itische land en de VS aan dezelfde kant als het gaat om IS. De vraag die waarnemers zich stellen is dan ook of het tot een uitruil tussen de twee kwesties zal komen. Amerikaanse diplomaten zeiden deze week overigens dat daarvan geen sprake kan zijn.

Ten slotte is het aardig te vermelden dat premier Rutte voor het eerst in zijn loopbaan als premier een Algemene Vergadering van de VN bijwoont. De afgelopen jaren kon dat niet omdat de VN-top samenviel met Prinsjesdag of de Algemene Politieke Beschouwingen. Dit jaar is dat niet zo en daarom spreekt Rutte donderdagavond de Algemene Vergadering toe. Voor Nederland speelt op de top de nasleep van de ramp met toestel MH17 nog een grote rol. Rutte spreekt daarom de komende dagen in New York met onder anderen de premiers van Australië en Maleisië, twee van de landen die ook zwaar door de ramp werden getroffen.

Met medewerking van diplomatiek redacteur Juurd Eijsvoogel.