VS voeren strijd tegen IS op

De VS zijn met Arabische landen begonnen met luchtaanvallen tegen IS in Syrië. De actie kan een verdeelde V-raad opleveren.

VS actief boven Syrië

De Verenigde Staten en hun Arabische bondgenoten hebben vannacht luchtaanvallen uitgevoerd op Raqqa, een stad in Oost-Syrië waar de terreurgroep Islamitische Staat zijn hoofdkwartier heeft. Met de operatie openen de VS een nieuw front in Syrië in de strijd tegen IS, wat een sterke escalatie betekent van de Amerikaanse militaire betrokkenheid in het Midden-Oosten.

Opvallend is dat de luchtaanvallen precies samenvallen met de jaarvergadering van de Verenigde Naties, waarvoor ruim honderd staatshoofden en regeringsleiders bijeen zijn in New York. De operatie van de VS en hun bondgenoten dreigt de bijeenkomst volledig te overschaduwen. Het feit dat de aanvallen plaatsvinden zonder instemming van Syrië of de Veiligheidsraad kan tot grote verdeeldheid leiden binnen de VN.

De Syrische staatstelevisie meldde vanochtend dat de Syrische VN-vertegenwoordiger gisteren wel door de VS op de hoogte is gebracht van de aanstaande luchtaanvallen op Raqqa, een stad op 400 kilometer van Damascus die als sinds maart 2013 niet meer in handen van het regime is.

De aanvallen zijn uitgevoerd door gevechtsvliegtuigen, bommenwerpers en Tomahawk-raketten die zijn gelanceerd vanaf een Amerikaanse oorlogsschip in de Perzische Golf en de Rode Zee. The Wall Street Journal meldt dat de VS voor het eerst F-22’s hebben ingezet, jachtbommenwerpers voorzien van stealth-technologie die ze lastig waarneembaar maakt voor de Syrische radarsystemen.

Volgens het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten, dat informatie verzamelt via een netwerk van activisten in Syrië, zijn er zeker vijftig luchtaanvallen uitgevoerd op doelen in en rond Raqqa: gebouwen van IS, wapenopslagplaatsen, controleposten. Gebieden langs de Iraaks-Syrische grens zijn ook geraakt.

Daarnaast zijn ook doelen van Jabhat al-Nusra in het noordoosten geraakt. Deze Syrische tak van Al-Qaeda heeft volgens de VS kampen in Syrië waar jihadisten worden getraind om aanslagen in het Westen te plegen.

Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Jordanië en Bahrein zijn betrokken bij de operatie, maar het is onduidelijk wat hun rol is. Qatar zou alleen een ondersteunende rol vervullen. Frankrijk beperkt zijn militaire acties tot Irak.

Het is opmerkelijk dat de Arabische landen deelnemen aan de operatie. Hoewel diverse Arabische landen een sterkte luchtmacht hebben, stelden ze zich terughoudend op bij de Amerikaanse verzoeken om steun in de strijd tegen IS. Ze zijn bang voor aanslagen of onrust binnen hun eigen grenzen. Ook hebben ze weinig vertrouwen in de daadkracht van Obama, die vorig jaar op het laatste moment afzag van luchtaanvallen op het Syrische regime.

De Arabische landen zijn bovendien sceptisch in hoeverre de VS betrokken willen raken bij het complexe conflict in Syrië, waarin talloze politieke en religieuze breuklijnen in het Midden-Oosten samenkomen, en dat een cruciale rol speelt in de regionale machtsstrijd tussen het sunnitische Saoedi-Arabië en het shi’itische Iran. Veel sunnitische landen voelen zich wel bedreigd door IS, maar luchtaanvallen werken in het voordeel van het Syrische regime en zijn bondgenoot Iran.

De deelname van Arabische bondgenoten is van groot belang voor de geloofwaardigheid van de Amerikanen. Zeker in aanloop naar de VN-vergadering , waar president Obama een speciale zitting van de Veiligheidsraad zal voorzitten. Obama wil de zitting gebruiken om zich te verzekeren van internationale steun voor een krachtige resolutie tegen IS, onder meer met een reisverbod voor buitenlandse strijders door andere landen.

De vraag is hoeveel schade de VS kunnen aanrichten vanuit de lucht. Inwoners van Raqqa vertelden de afgelopen weken tegen journalisten dat IS ondergronds is gegaan nadat president Obama aankondigde dat hij de luchtaanvallen zouden uitbereiden van Irak naar Syrië. De groep heeft gebouwen geëvacueerd die het gebruikt als kantoren, zware wapens elders opgesteld en de families van strijders buiten de stad in veiligheid gebracht.

„Ze proberen constant in beweging te blijven”, zei een inwoner van Raqqa tegen persbureau Reuters. „Ze komen alleen samen in kleine groepen.”

Omdat Obama de inzet van grondtroepen heeft uitgesloten, is er geen bekwame troepenmacht die gebruik kan maken van de luchtaanvallen om territorium op IS te heroveren. Het Vrije Syrische Leger is een zwak allegaartje van milities en zit verschanst in het noorden. Het Syrische regime is waarschijnlijk nog in de beste positie om te profiteren van een verzwakt IS.

Voorafgaand aan de operatie in Raqqa dreef de belangrijkste woordvoerder van IS de spot met de Amerikaanse luchtaanvallen in Irak. In een video van afgelopen weekend richt hij rechtstreeks het woord tot Obama: „Is dit alles waartoe je in staat bent met die campagne van je? Zijn Amerika en al zijn bondgenoten niet in staat om dit op de grond uit te vechten?”