V-raad komt nu onder topspanning

Slagen de VS erin steun te krijgen in de V-raad, nu wereldleiders zijn verrast door de bombardementen?

Amerikaanse AV-8B Harrier op het vliegdekschip USS Makin Island, gisteren in de Arabische Golf. De foto werd vanmorgen vrijgegeven door de marine van de VS. Foto EPA

Regeringsleiders overal ter wereld bepalen na vannacht nader hun positie over de aanvallen van de Verenigde Staten en vijf Golfstaten op IS in Syrië. Meer dan honderd staatshoofden en regeringsleiders zijn deze week bij elkaar; de aanvallen begonnen terwijl ze zich in New Yorkse hotels, restaurants en ambassades opmaakten voor de opening van de jaarlijkse Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. New York verandert daarmee deze week in een diplomatieke snelkookpan.

1 Wat betekenen de aanvallen voor de vergadering van Veiligheidsraad?

Het kookpunt in die pan wordt zonder twijfel morgen bereikt, als Obama persoonlijk een speciale vergadering van de Veiligheidsraad voorzit. Hierin wil hij steun krijgen voor een resolutie die landen verplicht jihadreizen strafbaar te stellen. Die tekst maakte in elk geval tot vannacht kans om aangenomen te worden, omdat ook Rusland en China, die andere westerse resoluties over Syrië herhaaldelijk met hun veto getroffen hebben, beducht zijn voor moslimextremisten.

De aanvallen van vannacht veranderen dat misschien. De nieuwe ontwikkelingen plaatsen vooral Rusland voor een dilemma. Enerzijds vreest dit land moslimextremisten op eigen grondgebied. Anderzijds is de relatie tussen de VS en Rusland momenteel op een dieptepunt en vindt Rusland dat de VS niet zonder toestemming van Assad in Syrië mogen opereren. Gisteren, voordat de aanvallen begonnen, had de Russische president Poetin hierover nog een gesprek met de secretaris-generaal van de VN, Ban Ki-moon. Nadien herhaalde een woordvoerder van het Kremlin het Russische standpunt nog eens dat aanvallen op de Islamitische Staat in Syrië „niet moeten plaatsvinden zonder de toestemming van de Syrische regering”.

De twee permanente Europese leden van de VN-Veiligheidsraad, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, stemmen naar verwachting in met de resolutie. Het zijn de twee belangrijkste bondgenoten van Obama in de Veiligheidsraad: Frankrijk helpt de VS met bombardementen tegen IS in Irak. De Britten staan klaar om hetzelfde te doen, zo meldden Britse media gisteren.

2 Wat is precies de rol van de Golfstaten?

Bahrein, Jordanië, Qatar, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten hebben toegezegd mee te doen aan de aanvallen op IS in Syrië of deze openlijk gesteund. Jordaanse vliegtuigen hebben volgens het land vannacht „verschillende doelen” van IS vernietigd.

Voor de Verenigde Staten is steun van sunnitische landen in de strijd tegen de sunnitische fundamentalisten van IS cruciaal. Maar de steun van deze landen is halfslachtig. Niet alleen zijn ze bang het conflict naar hun grondgebied te halen, ook vinden ze dat de opmars van de IS in de hand is gewerkt door de aarzeling van Obama in te grijpen in Syrië of daar de gematigde rebellen te steunen.

Daarom zullen de VS deze week alles op alles zetten om hun aarzelende bondgenoten binnenboord te houden. Speciaal daarvoor reisde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry dit weekend al naar New York. Gisteren had hij een ontmoeting met zijn Saoedische tegenhanger Saud al-Faisal en met de Britse minister van Buitenlandse Zaken Philip Hammond. Ook bij een vergadering over het conflict in Libië zat hij aan tafel met de Golfstaten.

3 Wat is de rol van Iran?

In New York praten Iran en de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad plus Duitsland deze week ook over het nucleaire programma van Iran. Enerzijds hebben de VS grote belangen bij matiging van de nucleaire ambities van Iran, anderzijds staan het shi’itische land en de VS aan dezelfde kant als het gaat om IS. De vraag die waarnemers zich stellen is dan ook of het tot een uitruil tussen de twee kwesties zal komen. Maar Amerikaanse diplomaten zeiden deze week dat er geen sprake kan zijn van een deal waarbij Iran de VS zou steunen bij de strijd tegen IS, in ruil voor een soepeler opstelling van de VS in het conflict met Iran over het nucleaire programma van het land. Iraanse functionarissen hadden op zo’n uitruil gezinspeeld. De woordvoerder van Obama zei maandag dat de twee kwesties „volledig” van elkaar gescheiden zijn.

4 Wat betekenen de aanvallen van de Verenigde Staten op IS voor de vergadering van de VN?

De aanvallen zullen de reguliere agenda waarschijnlijk overschaduwen. Vandaag staat bijvoorbeeld de speciale top over klimaatverandering op het programma. Al voor deze aanvallen was duidelijk dat het grote aantal internationale brandhaarden – de vluchtelingenstromen, terrorisme, Oekraïne en de ebola-epidemie – de sfeer in New York zou bepalen. Daar komt het nieuwe front in Syrië nu nog bij.