Onafhankelijke geest in Kabul

De nieuwe Afghaanse president is geen vazal van de VS. Hij wil zijn land ingrijpend hervormen. De vraag is of hij die ruimte krijgt.

Ashraf Ghani Ahmedzai wil Afghanistan bevrijden van drugsmaffia en buitenlandse invloeden. Foto AFP

Wie werkelijk wil weten wat voor man de nieuwe president van Afghanistan is, moet zich niet laten misleiden door zijn verkiezingscampagne en de verhalen die over hem de ronde doen. In Afghanistan, met zijn hoge analfabetisme en zijn hechte tribale organisatie, is de orale cultuur en de kunst van het kwaadspreken zo hoog ontwikkeld, dat geruchten geregeld als feiten in de krant opduiken. Zo zou Ashraf Ghani een heethoofd zijn, die niet geschikt is in teamverband te werken – en hij zou wegens zijn uitstekende Engels, en zijn westerse verleden, een vazal van de Amerikanen zijn.

Wie zich een nauwkeuriger beeld wil vormen, kan beter zijn TED-talk bekijken uit 2007. Ghani was 58 jaar toen hij optrad bij TED, een gratis internationaal internetplatform waar creatieve denkers de kans krijgen in een kwartier hun denkbeelden te ontvouwen. Daar staat de toekomstige president van Afghanistan, zonder traditionele kleding, zonder zijn huidige gedistingeerd ringbaardje, maar met de opvattingen die hij nog steeds huldigt.

Ghani sprak voor TED over het „repareren van kapotte staten” – hij schreef er een boek over. Uiterlijk leek hij toen nog in niets op de trotse presidentskandidaat die zich bij de campagne de hand liet kussen en in smaakvolle gewaden zijn opwachting maakte op stammenbijeenkomsten van de Pashtuns, Afghanistans grootste etnische groep waaruit hij zelf afkomstig is. Voor het oog van de wereld staat daar een kalende wetenschapper, met zijn grijze overhemd diep weggestopt in een pantalon die hij heeft opgetrokken tot de navel.

Hij noemt zichzelf „onconventioneel” en richt zich tot westerse economen. Hij noemt hen „egoïstisch” omdat ze weigeren hun theorieën aan te passen aan een land als Afghanistan, waar corruptie aan de orde van de dag is en zó onderontwikkeld, dat moderne noties van ‘kapitaal’ er geen enkele betekenis hebben. „Mijn land wordt gedomineerd door drugs en maffia. De economische theorie uit de lesboeken werkt er niet”, zegt hij. „Tientallen miljoenen dollars worden verspild met het geven van capaciteitstrainingen, door mensen die 1.500 dollar per dag verdienen, maar niet creatief kunnen denken.”

Ashraf Ghani Ahmedzai behaalde een doctoraat in de Culturele Antropologie aan Columbia University in de VS. Hij werkte op hoog niveau bij de Wereldbank en voor de VN, als adviseur van de speciale gezant voor Afghanistan. In 2002 keerde hij terug naar Kabul om adviseur te worden van president Hamid Karzai, die hij nu opvolgt. Ghani kwam om zijn land te helpen opbouwen. Hij weigerde salaris, ook toen hij in 2003 minister van Financiën werd. In die functie kritiseerde hij de Amerikaanse hulpverlening, waarbij aannemers uit de VS vermogens verdienden.

In 2009 stelde hij zich al eens kandidaat voor het presidentschap. Hij gaf er zijn Amerikaanse paspoort voor op, maar eindigde als vierde. Hij leerde ervan. In de recente campagne poseerde hij niet als wetenschapper, maar als gewortelde Afghaan. Hij sprak mild over de Talibaan in Kandahar – de stad waar de beweging ontstond – en sloot een verbond met de meest bloeddorstige aller Afghaanse krijgsheren: de Oezbeek Abdul Rashid Dostum. Dat verzekerde hem van veel stemmen in het noorden, waar de Pashtuns zwak staan, maar de Oezbeken sterk. Hij kreeg kritiek.

Ghani zal zijn rivaal Abdullah Abdullah aan zijn zijde moeten dulden in een functie die lijkt op een premierschap. Tijdens onderhandelingen over het delen van de macht heeft hij zich daar hard tegen verzet. Niet omdat hij geen macht wil delen, maar omdat hij zich herinnerde hoe de Amerikanen die functie al in 2009 in het leven wilden roepen om president Karzai, die hen flink dwarszat, te kunnen controleren. Toen al verzette hij zich met hand en tand tegen dat idee.

In Ghani schuilt een onafhankelijke geest, die zijn land wil bevrijden van de drugsmaffia en buitenlandse invloeden. Dat hij akkoord gaat met een blijvende aanwezigheid van Amerikaanse troepen, toont zijn realisme. Tegelijk is hij uit op hervormingen die Afghanistan een gelijkwaardiger internationale positie moeten verschaffen en een stabielere economie.

De vraag is echter hoeveel ruimte hem daartoe gegeven is.