Turkije vreest IS en de Koerden

Worsteling van Turkije om grens te openen voor gevluchte Syrische Koerden toont verwevenheid van conflicten.

Een Syrische Koerd vlak nadat hij de grens met Turkije is overgestoken. Tienduizenden Syriërs vluchtten voor het geweld van IS. Foto AFP

Turken zijn dit weekend weer geconfronteerd met het feit dat hun land inmiddels een lange grens deelt met het rijk van de jihadisten. De afgelopen dagen stroomde een nieuwe golf van zo’n 130.000 vluchtelingen uit Syrië Turkije binnen. Dorpelingen met gruwelverhalen over de terroristen die in hoog tempo hun greep verstevigen op grote delen van het buurland.

Islamitische Staat (IS) verovert nu dorpen in het gedeelte van Syrië dat sinds de zomer van 2012 in handen is van Syrische Koerden. De grens in de bewuste regio was altijd dicht, omdat de Syrische Koerden militair en politiek heel nauw samenwerken met de Turks-Koerdische arbeiderspartij PKK, die op de internationale lijst van terreurorganisatie staat en die vecht voor zelfbeschikking voor Koerden in Turkije. Sinds ruim anderhalf jaar is er een wapenstilstand in Turkije, maar PKK-strijders zijn wel actief om de Koerden in Syrië te helpen. Turkije vreest dat deze vermenging ertoe leidt dat de strijd in Syrië via de Koerden overslaat naar Turkije en dat de Syrische en Turkse Koerden ooit samen een land willen vormen.

Vrijdag bleek het dichthouden van de grens onhoudbaar. Tienduizenden wanhopige Syrische Koerden stonden aan de poort, hun kuddes schapen voor zich uit gedreven. De Turkse regering opende de grens voor de vluchtelingen. Tegelijk gaf de grenspolitie opdracht te verhinderen dat Turkse en Syrische Koerden Turkije gebruiken als uitvalsbasis om IS terug te dringen. Dat zou IS een excuus geven Turkije aan te vallen. En dan zou Turkije wel moeten reageren.

De VN-vluchtelingenorganisatie schat dat de Turkse regering rekening moet houden met de mogelijkheid dat de komende dagen nog eens honderdduizenden vluchtelingen het land in stromen. De afgelopen dagen kwam het tot rellen in de grensstreek.

De vluchtelingenstroom overschaduwde de vreugde over de vrijlating van 46 Turkse gegijzelden die sinds juni werden vastgehouden door IS. Zaterdag zijn de medewerkers van het Turkse consulaat in de Iraakse stad Mosul en hun familieleden overgedragen aan de Turkse geheime dienst en in veiligheid gebracht.

Dat gebeurde in Syrië. Voor zover nu bekend zijn de gegijzelden na hun gevangenneming in Irak door IS naar Syrië overgebracht. Dat bewijst opnieuw hoe zeer de conflicten in beide landen met elkaar verweven zijn.

Over de toedracht van de vrijlating wil de Turkse regering niets kwijt. Duidelijk is dat het geen reddingsactie is geweest van commando’s. Volgens de regering is er ook geen losgeld betaald. Maar wat krijgt IS ervoor terug? De vrijlating lijkt direct in te gaan tegen de belangen van IS. De gegijzelden waren een belangrijke onderhandelingstroef. Het laat ook zien dat IS de Turkse regering niet op een lijn schaart met de Amerikanen.

Met het einde aan de gijzeling vervalt de belangrijkste officiële reden waarom Turkije tot nu toe geen militaire steun heeft toegezegd voor de internationale coalitie tegen IS. Tegelijk verhoogt de huidige opmars van IS aan de Turks-Syrische grens de druk op de internationale gemeenschap om ook in Syrië in te grijpen. De Turkse regering vindt al jaren dat dit moet gebeuren. Het heeft volgens de Turken geen zin IS in Irak aan te pakken, zonder tegelijk te werken aan een einde aan de burgeroorlog in Syrië.

Turkije wil verder gaan dan het trainen en bewapenen van de gematigde rebellen in Syrië, zoals de Amerikanen voorstellen. Stap één zou volgens Turkije het instellen van een bufferzone in Syrië moeten zijn, ondersteund met een no-fly zone.

Een bufferzone zou onder meer dienen om vluchtelingen op te vangen die nu massaal Turkije binnen komen. Turkije herbergt al ruim 1,3 miljoen Syriërs, grotendeels op eigen kosten. De druk van de enorme aantallen vluchtelingen in de grensstreek leidt inmiddels tot groeiende spanningen met de lokale bevolking.