Topeconoom maakt gehakt van 2de Wirschaftswunder

Adviseur vice-bondskanselier

De directeur van een invloedrijke denktank kritiseert de zelfgenoegzame visie van politici in Berlijn op de Duitse economie.

De Berlijnse politiek lijkt aan de lippen te hangen van een jonge econoom met de harde boodschap dat het zogenaamde ‘tweede Duitse Wirtschaftswunder’ niet bestaat. Marcel Fratzscher (43), sinds anderhalf jaar directeur van de invloedrijke denktank DIW (Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung), doorbreekt de gerieflijke consensus die heerst over Duitsland als economische superstar van Europa.

In zijn nog te verschijnen boek Die Deutschland-Illusion (De Duitsland-illusie) maakt Fratzscher gehakt van het heersende zonnige beeld van de Duitse economie. Duitsland is volgens hem ten onrechte euforisch. Het beeld van de boom, de banen en de succesvolle economische politiek is maar de helft van de waarheid. Tegelijkertijd is Duitsland namelijk het land waar twee van de drie werknemers nu minder verdienen dan in het jaar 2000 en waar een vijfde van de kinderen onder de armoedegrens leeft. Investeringen zijn sinds 1990 afgenomen waardoor groei van de inkomens is gedaald. Het land bevindt zich op de weg naar beneden en teert in op het vermogen, zo luidt de conclusie.

In de politieke binnenwereld van Berlijn is Fratzscher een nieuwkomer want hij maakte de afgelopen twintig jaar carrière in het buitenland en bij de Europese Centrale Bank. Het Duitsland dat hij als 21-jarige verliet om te gaan studeren in Oxford en Harvard, was zelfkritisch, terughoudend met nationale trots maar sociaal goed ingericht. „Dat land is nu enorm zelfbewust”, schrijft Fratzscher in zijn boek. „Dat land voelt zich echter door Europa uitgebuit en begint het gemeenschappelijke continent de rug toe te keren.” Hij waarschuwt dat de heersende euforie gevaarlijk is: ze maakt Duitsland arrogant, blind en langzaam.

Duitse onheilsprofeten, zoals de eurosceptische Thilo Sarrazin schrijven wel bestsellers, maar politici hebben doorgaans geen behoefte aan dwarse geluiden. Daarentegen maakt Fratzscher ondanks zijn harde kritiek wel furore in de ‘Berlijnse Republiek’. Hij is in korte tijd opgeklommen tot informeel topadviseur van vicebondskanselier Sigmar Gabriel (SPD), tevens minister van Economische Zaken. De Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) plaatste hem onlangs uit het niets als nummer twee op de ranglijst van meest invloedrijke economen in Duitsland.

Dat komt omdat Fratzscher ook voorstellen doet ter verbetering: hij levert bijvoorbeeld een tienpuntenplan voor de Duitse Europapolitieke agenda. En hij gaat juist in tegen mensen als Sarrazin door uitgebreid te betogen dat het een illusie is dat Duitsland de euro of Europa helemaal niet nodig heeft.

Daarbij denkt de econoom mee met de politiek. Zo is hij voor meer binnenlandse investeringen, bijvoorbeeld in de infrastructuur. Daarom noemt de FAZ hem het „geheime wapen” van minister Gabriel, die deze investeringen ook wil. Maar minister van Financiën Wolfgang Schäuble (CDU) is tegen, vanwege de Europese begrotingsregels, en waakt als een Tyrannosaurus Rex over de begroting. Fratzscher is Gabriels hofleverancier van inhoudelijke argumenten geworden. Concurrerende economen betichten hem ervan te dicht op de politiek te zitten en zich te laten instrumentaliseren in de strijd tussen Gabriel en Schäuble.

Fratzscher wuift die kritiek weg door te verwijzen naar de VS waar vooraanstaande economen hun verantwoordelijkheid nemen.