Column

De billen en piemel van een racepaard

Fotografen en verzamelaars kwamen afgelopen week vanuit heel de wereld naar het Amsterdamse Westergasterrein om bij Unseen Photo Fair te kunnen zijn. Gisteren liep de Fair (een perfect mengwoord voor jaarmarkt en kermis) alweer af. Tijdens de opening was er gratis drank, waarschijnlijk om ervoor te zorgen dat de interactieve kunstinstallatie in de ontvangsthal ook werkelijk participanten genoot. Bezoekers trokken hun schoenen uit om vanaf een roltrap in een opgeblazen wolk te springen, gemaakt van hetzelfde materiaal als een luchtkasteel. Van iedere sprong werd een foto gemaakt, die kort geprojecteerd werd, zoals na een achtbaanrit.

Het werk waar het werkelijk om ging – foto’s van aanstormende en gevestigde, Nederlandse en internationale fotografen –, hing in een van blank hout getimmerde carrousel. Iedere galeriehouder had zijn eigen compartiment. Na een half rondje was ik zo gedesoriënteerd dat ik de uitgang niet meer kon vinden en dus bleef ik hangen bij de foto’s van Charlotte Dumas: werk dat me bekend is.

De volgende dag stond ik in de feestjesrubriek van Het Parool, geportretteerd bij een favoriet werk van Dumas, die Engelse werk- en racepaarden van achteren fotografeerde. Mijn aangeschoten analyse vormde het onderschrift: ‘De billen en piemel van dit racepaard stralen zowel kracht als kwetsbaarheid uit.’ Andere bezoekers hadden de foto ‘sexy’ of zelfs ‘obsceen’ genoemd. De fotografe was verbaasd: „Het zijn niet eens de billen van het paard. Het is de flank. De eigenlijke obsceniteit zit ’m in het feit dat racepaarden als deze nog voor de geboorte voor miljoenen worden verkocht. Op basis van zijn genenpakket wordt er op succes in de toekomst gewed. Puur speculatieve waarde.”

Ik dacht aan schrijfster Susan Sontag en haar beroemde essaybundel Against Interpretation. Sontag waarschuwt dat kunst omwolkt raakt met allerlei gekunstelde betekenissen en ideeën, terwijl de realiteit van het werk zelf uit zicht verdwijnt. Sommigen zien een flank en een slap geslacht en denken: krachtig en kwetsbaar.

Sommigen zien billen zonder een bijbehorend hoofd en denken: sexy. Sommigen zien een krachtig gestel en een glanzende vacht en denken: winst. Sontag vraagt je om het werk te zien zoals het is: een foto, de compositie, licht, kleur, lichaamsdeel.

Ik probeerde het op Unseen: kijken zonder oordeel, gewoon beschrijven. In het midden van de expositiecarrousel was een bar. De stoeltjes werden bezet door vrouwen met strakgetrokken botoxgezichten. Ze nipten aan witte wijn en keken naar de andere bezoekers – hoge hakken, cocktailjurkjes, mannen in pak, met getrimde baard en felgekleurde gympen – die in groepjes bijeen stonden. Te praten. Hun rug naar de kunst.

Interpretatie overbodig, inderdaad, wanneer de wereld zo eenduidig is.